Steeds meer vrouwen gebruiken menstruatiecyclus-apps om te begrijpen wat er in hun lichaam gebeurt. Ondertussen gaan TikToks over de luteale fase – de periode na de eisprong en vóór de menstruatie – viraal, alsof het om een nieuwe lifehack gaat. Wat lang ontbrak, wordt ineens trending. Maar die plotselinge interesse legt vooral iets anders bloot: een structureel gebrek aan kennis over het vrouwelijk lichaam. Precies in dat gat zit een groeiende industrie.

Je lichaam als datapakket

Terwijl kennis achterblijft, ruiken softwareontwikkelaars geld en groeit de markt voor menstruatiecyclus-apps razendsnel. Vrouwen downloaden massaal apps om hun cyclus te tracken: tools die inzicht beloven op basis van de data die je zelf invult. Data die extreem persoonlijk is: je menstruatie, anticonceptiemiddel, stemming, libido, seksleven, symptomen en vruchtbaarheid. Oftewel, een van de meest intieme datasets die je kunt bedenken. 

In meerdere gevallen, waaronder bij menstruatiecyclus-app Flo, bleek die informatie doorverkocht te worden zonder dat gebruikers dat wisten. Dat is problematisch omdat dergelijke gevoelige gezondheidsdata kan worden ingezet voor profilering en gerichte advertenties, zonder expliciete en geïnformeerde toestemming van de gebruiker. “Of je betaalt voor een product, of je bent het product,” zegt cyclus-expert Lara Briden. In veel gevallen ben je als gebruiker het verdienmodel, waarbij wordt geprofiteerd van je persoonlijke data. Dat model drijft precies op een blinde vlek die al generaties bestaat: hoe weinig vrouwen leren over hun eigen lichaam.

Het wrange is dat vrouwen deze apps downloaden om hun lichaam te begrijpen, terwijl diezelfde tools draaien op het verhandelen van precies die intieme data. Lisa Volkers zag dat van dichtbij en besloot een privacyvriendelijke, gratis en advertentievrije menstruatiecyclus-app te lanceren: PERIOD. Binnen twee weken trok de app meer dan 10.000 gebruikers. De reacties waren opvallend eenduidig: “Dit had ik zó nodig”, “Ik begrijp mijn lichaam eindelijk.” Veel vrouwen weten wel wanneer ze ongesteld zijn, maar niet wat er verder in hun cyclus gebeurt. En precies daar richt PERIOD. zich op: een app die je helpt je lichaam beter te begrijpen, waar je symptomen kunt loggen, patronen kunt ontdekken en met een AI-assistent kunt sparren.

In tegenstelling tot PERIOD. zijn veel bestaande menstruatiecyclus-apps uitgegroeid tot grote techbedrijven, vaak zonder vrouwelijke perspectieven en gebouwd op dataverzameling in plaats van educatie. De stereotype vormgeving – met veel roze en bloemetjes – wordt bovendien vaak als infantiliserend ervaren. “Ik kwam daar juist om serieus genomen te worden,” zegt Volkers. Die frustratie vormde het startpunt voor PERIOD.: female-first en privacy-first, zonder dat gebruikersdata het verdienmodel vormt. 

Body illiteracy

De populariteit van menstruatiecyclus-apps roept een bredere vraag op: hoe kan het dat zoveel vrouwen hun eigen lichaam niet begrijpen? Voor velen blijft kennis over de cyclus beperkt tot één moment per maand, terwijl die dagelijks invloed heeft op energie, stemming en gezondheid. “Ik hield alleen bij wanneer ik ongesteld moest worden,” zegt Volkers. “Maar dat je cyclus je dagelijks leven beïnvloedt, leer je nergens. Je krijgt er geen les over op school, dus je moet het bijvoorbeeld hebben van een moeder die het je leert. Maar mijn moeder heeft het ook nooit geleerd.”

Volgens Briden ligt de focus al decennialang verkeerd. “De meeste mensen, inclusief artsen, denken alleen aan de bloeding.” Dat is niet alleen simplistisch, maar ook misleidend: “Zonder ovulatie heeft de rest van de cyclus geen betekenis – en daar wordt nauwelijks over gesproken.” 

Ovulatie – het woord dat op school hooguit een keer in een biologieles voorbij komt – is volgens Briden juist “de motor van de cyclus”. Het is het moment in de menstruatiecyclus waarop een eierstok een rijpe eicel vrijgeeft. Het gebrek aan kennis hierover is volgens haar geen toeval. Daar bestaat inmiddels een term voor: body literacy – begrijpen wat er in je lichaam gebeurt. Juist bij de menstruatiecyclus is die kennis opvallend laag. Niet alleen bij jonge vrouwen, maar ook in de wetenschap zelf. Onderzoek liep jarenlang achter of werd verkeerd opgezet. “Vrouwen met en zonder natuurlijke cyclus werden op één hoop gegooid,” zegt Briden. “Alsof het geen verschil maakt of je hormonale anticonceptie gebruikt of niet.”

Die blinde vlek werkte rechtstreeks door in de praktijk, waar de pil decennialang de standaardoplossing werd – niet om het lichaam te begrijpen, maar om het te reguleren. Wat er precies werd stilgelegd, bleef daardoor grotendeels buiten beeld. Op deze manier werd de pil de norm en kennis een bijzaak. Daar begint inmiddels langzaam verandering in te komen, maar het kennisgat is nog altijd groot.

Misvattingen en een collectieve achterstand

Volgens Briden zit de grootste misvatting in het idee dat hormonen “optioneel” zijn. “We doen alsof je vrouwelijke hormonen met de pil twintig jaar kunt uitzetten zonder gevolgen.” De pil wordt vaak gepresenteerd als quick fix voor acne, stemmingswisselingen en hevige menstruaties, terwijl hij je natuurlijke cyclus grotendeels stillegt. 

“Het is bizar dat dit normaal voelt,” zegt Briden. “Alsof het altijd al zo is geweest, terwijl het pas zo’n zeventig jaar speelt.” Ze vergelijkt het met mannen: “Alsof je hun testikelfunctie uitschakelt, omdat die alleen nodig zou zijn voor voortplanting, en ze vervolgens een synthetisch hormoon geeft – met invloed op stemming en libido – en zegt: maak je geen zorgen, iedereen doet dit.”

Wie de pil gebruikt, brengt het lichaam in een kunstmatig onderdrukte toestand. “Er vindt geen ovulatie plaats en de natuurlijke hormoonproductie ligt stil,” zegt ze. “Zonder ovulatie is er geen cyclus, alleen een kunstmatig patroon dat daarop lijkt. De bloeding die wel optreedt, is geen menstruatie maar een onttrekkingsbloeding zonder medische noodzaak, vooral bedoeld om een cyclus te imiteren.” Toch wordt dat verschil zelden uitgelegd. 

Ook bij andere vormen van hormonale anticonceptie ziet Briden hoe de werking in het lichaam en het zichtbare patroon uit elkaar kunnen lopen. “Met de pil kun je bloeden zonder natuurlijke cyclus,” zegt ze, “terwijl bij een hormonaal spiraaltje het omgekeerde kan gebeuren: het lichaam doorloopt nog een cyclus zonder dat er bloedverlies is.” Het zogeheten “progesteron spiraaltje” bevat bovendien geen progesteron, maar een synthetisch hormoon (levonorgestrel) dat zich door het hele lichaam verspreidt en effect kan hebben op onder andere huid, hersenen en stemming. Bijwerkingen zoals acne, haaruitval of haargroei in het gezicht passen bij dat profiel en zijn pas recent systematisch in kaart gebracht, ondanks decennialang gebruik.

Volgens Briden ontstaat er langzaam meer aandacht voor de rol van hormonen in hersenfunctie, stofwisseling en algehele gezondheid. Tegelijk ziet zij een tegenstelling: “Rond de overgang wordt het belang van hormonen benadrukt, terwijl jongere vrouwen te horen krijgen dat ze diezelfde hormonen probleemloos kunnen onderdrukken.”

Die kennisachterstand is historisch te verklaren. Briden wijst erop dat er toen de pil in de jaren vijftig werd ontwikkeld nauwelijks inzicht was in de functie van ovulatie en hormonale cycli. “De mogelijkheid om ovulatie te onderdrukken bestond al voordat duidelijk was waarom die ovulatie belangrijk is.” Volgens haar kwam eerst de oplossing, en pas later het begrip.

Dat heeft ook het wetenschappelijk denken beïnvloed, zegt Briden. “Als het normaal wordt om hormonen op grote schaal te onderdrukken, ontstaat het idee dat ze niet essentieel zijn.” Lange tijd gold mannelijke fysiologie als norm en werd vrouwelijke fysiologie gezien als variatie daarop – een perspectief dat volgens haar nog steeds doorwerkt, al verschuift het langzaam.

De cyclus als systeem

In haar boek Period Repair Manual legt Briden uit dat wanneer je de cyclus als uitgangspunt neemt, duidelijk wordt hoe fundamenteel die eigenlijk is. In de eerste helft van de cyclus – de folliculaire fase – zorgt stijgend oestrogeen vaak voor meer energie en een extravert gevoel. Na de ovulatie volgt de luteale fase waarbij progesteron de overhand neemt, wat kan leiden tot meer behoefte aan rust en voeding. “Dat is geen afwijking, maar een biologisch ritme: het lichaam bereidt zich voor op een mogelijke zwangerschap, ook als die er niet komt.” 

Briden wijst erop dat ook vruchtbaarheid vaak verkeerd wordt begrepen. Zo zijn vrouwen slechts enkele dagen per cyclus vruchtbaar met de ovulatie als centraal moment, meestal tien tot veertien dagen vóór de menstruatie. “Mits die ovulatie daadwerkelijk plaatsvindt,” zegt ze, “want ook een bloeding zonder ovulatie komt voor.”

Technologie vult een gat

De opkomst van menstruatiecyclus-apps laat dus vooral een gebrek zien in onderwijs en zorg. Basiskennis over het vrouwelijk lichaam is nog steeds geen vanzelfsprekend onderdeel van onderwijs. En dat terwijl het, zoals Volkers benadrukt, geen niche onderwerp is, maar iets dat dagelijks impact heeft. “We moeten dat serieus gaan nemen en niet meer wegwuiven,” zegt ze. “Het betekent niet dat we zielig hoeven te worden gevonden, maar het mag wel onderwerp zijn van het gesprek.”

Tegelijkertijd lijkt er een verschuiving gaande. Steeds meer vrouwen heroverwegen hormonale anticonceptie en zoeken naar manieren om hun natuurlijke cyclus beter te begrijpen. “Dat betekent niet dat technologie de oplossing is voor alles – en ook PERIOD. is nadrukkelijk geen anticonceptiemiddel – maar het laat wel zien dat de behoefte aan kennis over de natuurlijke cyclus groeit,” zegt Volkers. 

Juist daar zit de paradox: je kunt makkelijk met de vinger wijzen naar techbedrijven, maar menstruatiecyclus-apps vullen vooral een gat dat er eigenlijk niet zou moeten zijn. Ze doen werk dat onderwijs en zorg laten liggen, door uit te leggen wat een luteale fase is, waarom energie schommelt en waarom het lichaam niet elke dag hetzelfde functioneert. “Voor veel klachten gaat een app je beter helpen dan een arts,” zegt Briden, “simpelweg omdat veel artsen onvoldoende kennis hebben van de natuurlijke menstruatiecyclus.”

Daarmee laten deze apps niet alleen een technologische ontwikkeling zien, maar vooral een collectieve achterstand. Het gaat niet zozeer om wat ze doen, maar om wat er ontbreekt: onderwijs, bewustzijn en het besef dat dit geen “vrouwending” is, maar basiskennis over de helft van de bevolking. Totdat dit onderwerp serieus wordt genomen, blijft het aan vrouwen om het zelf uit te zoeken – via apps, algoritmes en elkaar. Dat werkt, tot op zekere hoogte. Maar dat het nodig is, zegt misschien wel het meest.
Illustraties door Izzy van Ingen: https://www.izzyvaningenportfolio.com/