Povodom nedavne Facebook objave Marice Bulatović, sekretarke Posebnog kluba poslanika u Skupštini Crne Gore i članice Ujedinjene Crne Gore, kojom se direktno napada ljudsko dostojanstvo transrodnih osoba i targetira usvajanje Zakona o pravnom prepoznavanju rodnog identiteta na osnovu samoodređenja, organizacije civilnog društva pridružile su se danas zahtjevima Asocijacije Spektra za institucionalno reagovanje.

“Očekujemo da Osnovno državno tužilaštvo formira predmet povodom ovog slučaja, da Zaštitnik ljudskih prava i sloboda ispita navode i postupi u okviru svojih nadležnosti, kao i da poslanički klub čija je Bulatović sekretarka podnese prijavu Disciplinskoj komisiji”, navode u saopštenju.

Podsjećaju javnost i nadležne organe da ovakva retorika, kako dodaju, nije samo etički neprihvatljiva, već predstavlja i kršenje Ustava Crne Gore, Krivičnog zakonika Crne Gore, Zakona o zaštiti jednakosti i zabrani diskriminacije, kao i Zakona o državnim službenicima i namještenicima, koji izričito zabranjuju govor mržnje, podsticanje mržnje i netrpeljivosti po po bilo kom ličnom svojstvu, uključujući rodni identitet.

“Upotreba izraza poput „nakaradno“, „izopačeno“ i „umobolno“ doprinosi stigmatizaciji i dehumanizaciji transrodnih osoba, dodatno produbljuje društvenu netrpeljivost i podstiče atmosferu neprijateljstva prema jednoj od najranjivijih društvenih grupa. Takvi javni nastupi posebno su opasni kada dolaze od osoba koje obavljaju javne funkcije ili su dio institucija sistema. Ukoliko ovakvi istupi ostanu bez reakcije nadležnih organa, ponovo se otvara pitanje stvarne posvećenosti institucija zaštiti ljudskih prava, vladavini prava i suzbijanju govora mržnje”, ističu u saopštenju.

Kako naglašavaju, reagovanje institucija posebno je važno u svijetlu nedavno usvojenog Obavezujućeg uputstva Vrhovnog državnog tužilaštva za postupanje u predmetima govora mržnje i zločina iz mržnje.

“ U javnom diskursu u kojem Bulatović, koristeći uvredljivu i zapaljivu retoriku, poziva na otpor jednakosti i ljudskim pravima, svjedočimo pokušaju političke instrumentalizacije mržnje i dehumanizacije građana i građanki drugačijeg identiteta. Posebno brine pokušaj predstavljanja diskriminacije kao navodne odbrane „dostojanstva“, iako dostojanstvo podrazumijeva upravo poštovanje prava i integriteta drugih”, kažu u saopštenju.

Bulatović, kako dodaju, ignoriše činjenicu da su transrodne osobe dio crnogorskog društva i da se upravo one suočavaju sa sistemskom diskriminacijom, nasiljem i institucionalnim preprekama.

“Trans osobe u Crnoj Gori i dalje prolaze kroz prinudnu sterilizaciju kako bi dobile dokumenta usklađena sa svojim rodnim identitetom, što predstavlja ozbiljno kršenje ljudskih prava. Istraživanje Asocijacije Spektra pokazalo je da je 100% ispitanih trans osoba u posljednjih pet godina doživjelo neki oblik diskriminacije ili nasilja, dok većina njih usvajanje Zakona o pravnom prepoznavanju rodnog identiteta na osnovu samoodređenja vidi kao osnovni preduslov za dostojanstven život i efikasniju zaštitu od nasilja”, navode u saopštenju.

Podsjećaju i da je nacrt ovog zakona dobio podršku 48 organizacija civilnog društva i aktivista/kinja iz Crne Gore, kao i četiri velike međunarodne organizacije sa više od 900 članica (TGEU, ILGA Europe, ERA i IGLYO).

“Podrška je stigla i kroz otvoreno pismo koje je potpisalo 137 regionalnih nevladinih organizacija i aktivista, kao i još jedno koje je potpisalo preko 100 pojedinaca/ki iz akademske zajednice. Dodatno, 15 članova Evropskog parlamenta pozvalo je na usvajanje ovog zakona kao prioriteta u procesu evropskih integracija Crne Gore. U decembru 2024. godine su četiri političke parlamentarne partije zvanično podržale Zakon na našem panelu (DPS, SD, PES, URA). Pored toga, u crnogorskom parlamentu održan je Omladinski parlament, gdje je jedan od glavnih zahtjeva mladih upućenih Vladi bilo usvajanje Zakona o pravnom priznavanju roda na osnovu samoodređenja do kraja godine”, ističu oni.

Zakon o pravnom prepoznavanju rodnog identiteta na osnovu samoodređenja nije, kažu, pitanje nečije dobre volje ili ideološkog uvjerenja, već obaveza države da postupa u skladu sa Ustavom, međunarodnim standardima ljudskih prava i evropskim pravnim okvirom, koji je značajan napredak u posljednjim godinama doživio upravo kroz praksu Suda pravde Evropske unije na temu pravnog prepoznanja roda bez ponižavajućih i diskriminatornih uslova.

“Zakon je prepoznat i kao dio evropske integracione agende Crne Gore, kroz Program pristupanja EU 2026 - 2027, koji predviđa njegovo usvajanje u drugom kvartalu 2026. godine.

Zato vjerujemo da će ovaj zakon biti usvojen ne uprkos razumu, već upravo kao potvrda demokratskih i civilizacijskih vrijednosti na kojima treba da počiva crnogorsko društvo”, zaključuju.

Organizacije potpisnice saopštenja:

1. Crnogorska LGBTIQ asocijacija Kvir Montenegro,

2. NVO Prima

3. NVO Centar za afirmaciju RE populacije - CAREP

4. Udruženje LBTQ žena STANA

5. Centar za demokratiju i ljudska prava (CEDEM)

6. ERA - Savez za jednaka prava LGBTIQ osoba na Zapadnom Balkanu i u Turskoj

7. Crnogorski ženski lobi

8. NVO Aktivna Zona

9. ANIMA – Centar za žensko i mirovno obrazovanje

10. Centar za građansko obrazovanje (CGO)

11. Centar za ženska prava

12. NVO Link

13. Sigurna Ženska kuća

14. NVO Juventas

15. CEMI - Centar za monitoring i istraživanje

16. Akcija za ljudska prava (HRA)

17. SOS Nikšić

18.  Centar za romske inicijative