Νέα έκθεση της οργάνωσης Zero Waste Europe φέρνει στο προσκήνιο τους περιβαλλοντικούς και υγειονομικούς κινδύνους που συνδέονται με τη χρήση της τέφρας πυθμένα από μονάδες αποτέφρωσης αποβλήτων (Incinerator Bottom Ash – IBA) σε δομικά υλικά και έργα υποδομής στην Ευρώπη. Η μελέτη με τίτλο «A toxic legacy: Bottom ash in Europe’s circular economy» υποστηρίζει ότι η αυξανόμενη αξιοποίηση αυτού του υλικού ως «κυκλικού» προϊόντος μπορεί να οδηγήσει σε μακροχρόνια διάχυση επικίνδυνων ουσιών στο περιβάλλον και να υπονομεύσει τη μετάβαση σε μια πραγματικά μη τοξική κυκλική οικονομία.

Σύμφωνα με την έκθεση, η τέφρα που προκύπτει από την αποτέφρωση αποβλήτων περιέχει βαρέα μέταλλα, PFAS («παντοτινά χημικά»), επίμονους οργανικούς ρύπους (POPs) και μικροπλαστικά. Οι ουσίες αυτές μπορούν να διαρρεύσουν σταδιακά στο έδαφος και στους υδάτινους πόρους, είτε όταν το υλικό χρησιμοποιείται σε δρόμους και επιχωματώσεις είτε όταν ενσωματώνεται σε σκυρόδεμα και τσιμεντόλιθους.

Η έκθεση επισημαίνει ότι το κανονιστικό πλαίσιο στην Ευρώπη παραμένει αποσπασματικό και άνισο μεταξύ των κρατών, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις προτεραιότητα δίνεται στο χαμηλό κόστος διαχείρισης αποβλήτων και στα οικονομικά οφέλη της βιομηχανίας αντί στην προστασία της δημόσιας υγείας και του περιβάλλοντος. Οι συντάκτες της κάνουν λόγο για ένα «ρυθμιστικό Wild West», όπου επιτρέπονται πρακτικές με περιορισμένους ελέγχους και ανεπαρκή αξιολόγηση κινδύνου.

Ιδιαίτερη ανησυχία εκφράζεται και για τις επαγγελματικές συνθήκες εργασίας, καθώς οι κίνδυνοι από δραστηριότητες όπως κοπή, διάτρηση και λείανση υλικών που περιέχουν IBA παραμένουν σε μεγάλο βαθμό υποτιμημένοι. Παράλληλα, η έκθεση σημειώνει ότι οι μέθοδοι επεξεργασίας της τέφρας δεν είναι τυποποιημένες και συχνά αδυνατούν να απομακρύνουν αποτελεσματικά τις τοξικές ουσίες.

Όπως υπογραμμίζεται, η ίδια η ευρωπαϊκή νομοθεσία δεν θεωρεί την αποτέφρωση αποβλήτων μορφή ανακύκλωσης. Ανακύκλωση θεωρείται μόνο η ανάκτηση μετάλλων από την τέφρα, όχι όμως η χρήση του ορυκτού υπολείμματος σε έργα πολιτικού μηχανικού. Οι συντάκτες εκτιμούν ότι ο βασικός λόγος προώθησης του υλικού είναι το υψηλό κόστος τελικής διάθεσης και όχι κάποιο ουσιαστικό περιβαλλοντικό όφελος.

Η έκθεση καλεί την Ευρωπαϊκή Ένωση να υιοθετήσει αυστηρότερους κανόνες, προληπτικές πολιτικές και πιο ασφαλείς πρακτικές διαχείρισης υλικών, δίνοντας έμφαση στην πρόληψη παραγωγής αποβλήτων αντί στη διάχυση επικίνδυνων καταλοίπων στο δομημένο περιβάλλον.

Η πλήρης έκθεση A toxic legacy: Bottom ash in Europe’s circular economy και η σύνοψη είναι διαθέσιμες στα αγγλικά μέσω των παρακάτω συνδέσμων:

• Executive summary (EN)
• Full report (EN) – A toxic legacy: Bottom ash in Europe’s circular economy