Python Dictionary (Sözlük) Yapısı: Sıfırdan İleri Seviyeye Kapsamlı Rehber

Python'da veri yönetiminin temel taşlarından biri Dictionary (Sözlük) veri yapısıdır. Listeler verileri sıralı şekilde saklarken, dictionary yapıları verileri anahtar (key) - değer (value) mantığıyla saklar.

Gerçek dünyadaki birçok uygulamada dictionary kullanılır:

Kullanıcı bilgileri
JSON verileri
API yanıtları
Konfigürasyon dosyaları
Yapay zeka modellerinin parametreleri
Ürün katalogları
Cache sistemleri
Log kayıtları

Bir Python geliştiricisinin Dictionary yapısını çok iyi bilmesi gerekir çünkü modern Python uygulamalarının önemli bir bölümü dictionary temellidir.

Dictionary Nedir?

Dictionary, verileri anahtar ve değer çiftleri şeklinde saklayan veri yapısıdır.

ogrenci = {
    "ad": "Ahmet",
    "soyad": "Yılmaz",
    "yas": 22
}

print(ogrenci)

Çıktı:

{'ad': 'Ahmet', 'soyad': 'Yılmaz', 'yas': 22}

Dictionary Özellikleri

Dictionary:

Sıralıdır (Python 3.7+)
Değiştirilebilir (Mutable)
Anahtarlar benzersizdir
Değerler tekrar edebilir
Çok hızlı erişim sağlar

Dictionary Oluşturma

Temel Kullanım

personel = {
    "id": 1001,
    "ad": "Mehmet",
    "maas": 75000
}

Boş Dictionary

veriler = {}

veya

veriler = dict()

Veri Okuma

kullanici = {
    "isim": "Ali",
    "yas": 30
}

print(kullanici["isim"])

Çıktı:

Ali

get() Kullanımı

Anahtar bulunamazsa hata vermez.

kullanici = {
    "isim": "Ali"
}

print(
    kullanici.get(
        "telefon",
        "Bulunamadı"
    )
)

Çıktı:

Bulunamadı

Veri Güncelleme

urun = {
    "ad": "Laptop",
    "fiyat": 25000
}

urun["fiyat"] = 30000

print(urun)

Çıktı:

{'ad': 'Laptop', 'fiyat': 30000}

Yeni Alan Eklemek

urun = {
    "ad": "Laptop"
}

urun["stok"] = 50

print(urun)

Çıktı:

{'ad': 'Laptop', 'stok': 50}

Veri Silmek

del

urun = {
    "ad": "Laptop",
    "stok": 50
}

del urun["stok"]

print(urun)

pop()

urun = {
    "ad": "Laptop",
    "stok": 50
}

urun.pop("stok")

print(urun)

Tüm İçeriği Temizlemek

urun = {
    "ad": "Laptop",
    "stok": 50
}

urun.clear()

print(urun)

Çıktı:

{}

Dictionary Uzunluğu

kisi = {
    "ad": "Ali",
    "yas": 25,
    "sehir": "İzmir"
}

print(len(kisi))

Çıktı:

Anahtarların Listelenmesi

kisi = {
    "ad": "Ali",
    "yas": 25,
    "sehir": "İzmir"
}

print(kisi.keys())

Çıktı:

dict_keys(['ad', 'yas', 'sehir'])

Değerlerin Listelenmesi

print(kisi.values())

Çıktı:

dict_values(['Ali', 25, 'İzmir'])

Anahtar-Değer Çiftleri

print(kisi.items())

Çıktı:

dict_items([
 ('ad', 'Ali'),
 ('yas', 25),
 ('sehir', 'İzmir')
])

Dictionary Üzerinde Dönmek

Anahtarlar

for key in kisi:
    print(key)

Anahtar ve Değer

for key, value in kisi.items():
    print(key, value)

Çıktı:

ad Ali
yas 25
sehir İzmir

İç İçe Dictionary

Gerçek projelerde çok sık kullanılır.

firma = {
    "id": 1,
    "ad": "ABC Yazılım",
    "adres": {
        "sehir": "İzmir",
        "ulke": "Türkiye"
    }
}

print(
    firma["adres"]["sehir"]
)

Çıktı:

İzmir

Dictionary İçinde Liste

ogrenci = {
    "ad": "Ayşe",
    "notlar": [
        80,
        90,
        100
    ]
}

print(
    ogrenci["notlar"][1]
)

Çıktı:

Liste İçinde Dictionary

Veritabanı kayıtlarının temel yapısıdır.

personeller = [
    {
        "id": 1,
        "ad": "Ali"
    },
    {
        "id": 2,
        "ad": "Ayşe"
    }
]

print(personeller[1]["ad"])

Çıktı:

Ayşe

Dictionary Comprehension

List Comprehension kadar güçlüdür.

Kareler Tablosu

kareler = {
    x: x*x
    for x in range(1,11)
}

print(kareler)

Çıktı:

{
1:1,
2:4,
3:9,
...
}

Filtreleme

ciftler = {
    x: x*x
    for x in range(20)
    if x % 2 == 0
}

print(ciftler)

Hands-On 1: Öğrenci Bilgi Sistemi

ogrenci = {
    "ad": "Mehmet",
    "soyad": "Demir",
    "yas": 21,
    "notlar": [70,85,95]
}

ortalama = (
    sum(ogrenci["notlar"])
    / len(ogrenci["notlar"])
)

print(
    f"Ortalama: {ortalama}"
)

Hands-On 2: Kelime Frekans Analizi

metin = """
python veri bilimi python
yapay zeka python
"""

frekans = {}

for kelime in metin.split():

    if kelime in frekans:
        frekans[kelime] += 1
    else:
        frekans[kelime] = 1

print(frekans)

Çıktı:

{
 'python':3,
 'veri':1,
 'bilimi':1,
 'yapay':1,
 'zeka':1
}

Hands-On 3: Ürün Stok Takibi

stok = {
    "Laptop": 10,
    "Mouse": 25,
    "Klavye": 15
}

urun = "Mouse"

stok[urun] -= 1

print(stok)

Hands-On 4: Maaş Hesaplama Sistemi

maaslar = {
    "Ali": 50000,
    "Ayşe": 70000,
    "Mehmet": 60000
}

ortalama = (
    sum(maaslar.values())
    /
    len(maaslar)
)

print(ortalama)

Hands-On 5: API Yanıtı Simülasyonu

response = {
    "success": True,
    "data": {
        "id": 100,
        "ad": "Laptop",
        "fiyat": 35000
    }
}

print(
    response["data"]["ad"]
)

Hands-On 6: Log Analizi

loglar = [
    "INFO",
    "ERROR",
    "INFO",
    "WARNING",
    "ERROR",
    "ERROR"
]

sonuc = {}

for log in loglar:

    sonuc[log] = (
        sonuc.get(log,0)
        + 1
    )

print(sonuc)

Çıktı:

{
 'INFO':2,
 'ERROR':3,
 'WARNING':1
}

setdefault()

Anahtar yoksa oluşturur.

ayarlar = {}

ayarlar.setdefault(
    "tema",
    "dark"
)

print(ayarlar)

Çıktı:

{'tema': 'dark'}

update()

Birden fazla alan güncellemek için kullanılır.

kisi = {
    "ad": "Ali"
}

kisi.update({
    "yas": 30,
    "sehir": "İzmir"
})

print(kisi)

fromkeys()

alanlar = [
    "ad",
    "soyad",
    "email"
]

kayit = dict.fromkeys(
    alanlar,
    ""
)

print(kayit)

Çıktı:

{
 'ad':'',
 'soyad':'',
 'email':''
}

collections.defaultdict

Çok büyük projelerde sık kullanılır.

from collections import defaultdict

sayac = defaultdict(int)

sayac["python"] += 1

print(sayac)

JSON ve Dictionary İlişkisi

Modern API dünyasının temelidir.

import json

kullanici = {
    "ad": "Ali",
    "yas": 30
}

json_veri = json.dumps(
    kullanici
)

print(json_veri)

Çıktı:

{"ad":"Ali","yas":30}

JSON'dan Dictionary'e

import json

veri = '''
{
    "ad":"Ali",
    "yas":30
}
'''

sonuc = json.loads(veri)

print(sonuc)

Performans Bilgileri

İşlem	Ortalama Karmaşıklık
Okuma	O(1)
Yazma	O(1)
Güncelleme	O(1)
Silme	O(1)
Arama	O(1)
keys()	O(n)
values()	O(n)
items()	O(n)

Dictionary yapısının bu kadar yaygın kullanılmasının temel nedeni Hash Table tabanlı olmasıdır.

Gerçek Hayat Kullanım Örneği

Bir e-ticaret sisteminde ürünler:

urunler = {
    1001: {
        "ad": "Laptop",
        "fiyat": 45000,
        "stok": 15
    },
    1002: {
        "ad": "Mouse",
        "fiyat": 450,
        "stok": 100
    }
}

print(
    urunler[1001]["fiyat"]
)

İleri Seviye: Sıralama

Fiyata göre sıralama:

urunler = {
    "Laptop": 45000,
    "Mouse": 500,
    "Monitör": 12000
}

sirali = sorted(
    urunler.items(),
    key=lambda x: x[1]
)

print(sirali)

İleri Seviye: Merge Operatörü (Python 3.9+)

a = {
    "ad": "Ali"
}

b = {
    "yas": 30
}

c = a | b

print(c)

Çıktı:

{
 'ad':'Ali',
 'yas':30
}

Profesyonel Geliştirici Tavsiyeleri

Dictionary kullanın:

Anahtar üzerinden hızlı erişim gerekiyorsa
Veriler ilişkilendirilecekse
JSON ile çalışılıyorsa
API geliştiriliyorsa
Cache sistemi kuruluyorsa
Konfigürasyon yönetiliyorsa

Dictionary kullanmayın:

Sürekli sıralı indeks erişimi gerekiyorsa
Sadece pozisyon bazlı veri tutuluyorsa

Özet

Dictionary, Python ekosisteminin en önemli veri yapılarından biridir. Modern web uygulamaları, REST API'ler, mikro servisler, veri analizi projeleri, yapay zeka sistemleri ve otomasyon uygulamalarının büyük bölümü dictionary temelli çalışır.

İyi bir Python geliştiricisi;

Dictionary oluşturmayı
Veri okumayı
Güncellemeyi
Silmeyi
İç içe sözlükleri
Dictionary comprehension kullanımını
JSON dönüşümlerini
defaultdict ve setdefault yapılarını

çok iyi seviyede bilmelidir.

Dictionary hakimiyeti kazanan bir geliştirici, API geliştirme, veri işleme, log analizi, ETL süreçleri, yapay zeka veri hazırlama ve büyük ölçekli Python uygulamalarında çok daha verimli çalışabilir.

推荐订阅源

DEV Community