Gelişmiş Veri İşleme (Python)

Sıralama, Filtreleme ve Arama – Profesyonel Veri Manipülasyonu Rehberi

Python’da veri işleme, sadece döngülerden ibaret değildir. Modern Python yaklaşımı; fonksiyonel programlama araçları, yüksek seviyeli built-in fonksiyonlar ve lambda ifadeleri ile daha kısa, daha okunabilir ve daha performanslı çözümler üretmeyi hedefler.

Bu bölümde dört kritik alanı derinlemesine inceleyeceğiz:

sorted() ile gelişmiş sıralama
lambda ile karmaşık veri yapıları üzerinde sıralama
filter() ve map() ile fonksiyonel veri dönüşümü
any() ve all() ile toplu doğrulama (validation)

Her bölümde gerçek dünya senaryoları ve hands-on örnekler olacak.

1. sorted() Fonksiyonu — Gelişmiş Sıralama Motoru

1.1 Temel Yapı

sorted(iterable, key=None, reverse=False)

Parametreler:

iterable: Liste, tuple, set vb.
key: Sıralama kriteri (fonksiyon)
reverse: True → büyükten küçüğe

1.2 Basit Sıralama

```python id="s1"
sayilar = [5, 1, 9, 3, 7]

sonuc = sorted(sayilar)

print(sonuc)




---

## 1.3 Ters Sıralama



```python id="s2"
sayilar = [5, 1, 9, 3, 7]

print(sorted(sayilar, reverse=True))

1.4 Tuple Sıralama

```python id="s3"
veri = (10, 5, 20, 15)

print(sorted(veri))




---

## 1.5 String Sıralama (ASCII mantığı)



```python id="s4"
kelimeler = ["python", "ai", "data", "backend"]

print(sorted(kelimeler))

2. key Parametresi — Sıralamanın Beyni

sorted() fonksiyonunun gerçek gücü burada başlar.

2.1 String Uzunluğuna Göre Sıralama

```python id="k1"
kelimeler = ["python", "ai", "veri", "makineöğrenmesi"]

sonuc = sorted(kelimeler, key=len)

print(sonuc)




---

## 2.2 Sayıların Moduna Göre Sıralama



```python id="k2"
sayilar = [10, 3, 7, 21, 14, 9]

sonuc = sorted(sayilar, key=lambda x: x % 5)

print(sonuc)

2.3 Tuple Sıralama (Gerçek Dünya)

```python id="k3"
urunler = [
("Laptop", 45000),
("Mouse", 500),
("Monitör", 12000)
]

sonuc = sorted(urunler, key=lambda x: x[1])

print(sonuc)




---

## 2.4 Çok Katmanlı Sıralama

Fiyat → sonra isim



```python id="k4"
urunler = [
    ("Laptop", 45000),
    ("Mouse", 500),
    ("Monitör", 12000),
    ("Laptop Pro", 45000)
]

sonuc = sorted(
    urunler,
    key=lambda x: (x[1], x[0])
)

print(sonuc)

2.5 Dictionary Sıralama

```python id="k5"
urunler = {
"Laptop": 45000,
"Mouse": 500,
"Monitör": 12000
}

sonuc = sorted(
urunler.items(),
key=lambda x: x[1]
)

print(sonuc)




---

# 3. Lambda ile Karmaşık Sıralama

Lambda = isimsiz fonksiyon

---

## 3.1 Temel Lambda



```python id="l1"
f = lambda x: x * 2

print(f(5))

3.2 Sıralamada Lambda Kullanımı

```python id="l2"
ogrenciler = [
{"ad": "Ali", "not": 80},
{"ad": "Ayşe", "not": 95},
{"ad": "Mehmet", "not": 70}
]

print(sorted(ogrenciler, key=lambda x: x["not"]))




---

## 3.3 En Yüksek Not



```python id="l3"
print(sorted(ogrenciler, key=lambda x: x["not"], reverse=True))

3.4 Çok Alanlı Sıralama

```python id="l4"
data = [
{"ad": "Ali", "not": 80, "yas": 22},
{"ad": "Ayşe", "not": 80, "yas": 20},
{"ad": "Mehmet", "not": 70, "yas": 25}
]

sonuc = sorted(
data,
key=lambda x: (-x["not"], x["yas"])
)

print(sonuc)




---

# 4. filter() — Veri Filtreleme Motoru

## 4.1 Temel Yapı



```python
filter(function, iterable)

4.2 Çift Sayıları Filtreleme

```python id="f1"
sayilar = [1, 2, 3, 4, 5, 6]

ciftler = list(filter(lambda x: x % 2 == 0, sayilar))

print(ciftler)




---

## 4.3 Boş Değer Temizleme



```python id="f2"
veri = ["Ali", "", "Ayşe", None, "Mehmet"]

temiz = list(filter(None, veri))

print(temiz)

4.4 10’dan Büyük Sayılar

```python id="f3"
sayilar = [5, 10, 15, 3, 20]

sonuc = list(filter(lambda x: x > 10, sayilar))

print(sonuc)




---

## 4.5 Dictionary Filter



```python id="f4"
urunler = [
    {"ad": "Laptop", "stok": 10},
    {"ad": "Mouse", "stok": 0},
    {"ad": "Monitör", "stok": 5}
]

sonuc = list(
    filter(lambda x: x["stok"] > 0, urunler)
)

print(sonuc)

5. map() — Veri Dönüştürme Motoru

5.1 Temel Yapı

map(function, iterable)

5.2 Sayıları 2 ile Çarpma

```python id="m1"
sayilar = [1, 2, 3, 4]

sonuc = list(map(lambda x: x * 2, sayilar))

print(sonuc)




---

## 5.3 String Uppercase



```python id="m2"
isimler = ["ali", "ayşe", "mehmet"]

sonuc = list(map(str.upper, isimler))

print(sonuc)

5.4 Float → Int Dönüşüm

```python id="m3"
sayilar = [1.2, 3.7, 5.9]

sonuc = list(map(int, sayilar))

print(sonuc)




---

## 5.5 Dictionary Transform



```python id="m4"
urunler = [
    {"ad": "Laptop", "fiyat": 1000},
    {"ad": "Mouse", "fiyat": 50}
]

sonuc = list(
    map(lambda x: x["fiyat"] * 1.2, urunler)
)

print(sonuc)

5.6 map + lambda vs comprehension

```python id="m5"

map

list(map(lambda x: x * 2, range(5)))

comprehension (tercih edilir)

[x * 2 for x in range(5)]




---

# 6. any() — En Az Bir True Var mı?

## 6.1 Temel Kullanım



```python id="a1"
sayilar = [0, 0, 1, 0]

print(any(sayilar))

6.2 Şart Kontrolü

```python id="a2"
sayilar = [2, 4, 6, 7]

print(any(x % 2 == 1 for x in sayilar))




---

## 6.3 Kullanıcı Kontrolü



```python id="a3"
kullanicilar = [
    {"aktif": False},
    {"aktif": False},
    {"aktif": True}
]

print(any(u["aktif"] for u in kullanicilar))

7. all() — Hepsi True mu?

7.1 Temel Kullanım

```python id="al1"
sayilar = [1, 2, 3, 4]

print(all(sayilar))




---

## 7.2 Tüm Sayılar Pozitif mi?



```python id="al2"
sayilar = [1, 2, 3, -1]

print(all(x > 0 for x in sayilar))

7.3 Validation Sistemi

```python id="al3"
form = {
"email": "test@mail.com",
"password": "12345",
"username": "admin"
}

print(all(form.values()))




---

# 8. any() vs all() Karşılaştırma

| Fonksiyon | Anlam        |
| --------- | ------------ |
| any()     | en az 1 True |
| all()     | hepsi True   |

---

# 9. Gerçek Hayat Hands-On Projeler

---

## 9.1 Log Analizi Sistemi



```python id="r1"
loglar = [
    {"level": "INFO"},
    {"level": "ERROR"},
    {"level": "INFO"}
]

errors = list(
    filter(lambda x: x["level"] == "ERROR", loglar)
)

print(errors)

9.2 En Pahalı Ürün

```python id="r2"
urunler = [
("A", 100),
("B", 500),
("C", 300)
]

en_pahali = max(urunler, key=lambda x: x[1])

print(en_pahali)




---

## 9.3 Geçerli Kullanıcı Kontrolü



```python id="r3"
kullanicilar = [
    {"ad": "Ali", "aktif": True},
    {"ad": "Ayşe", "aktif": False}
]

print(any(u["aktif"] for u in kullanicilar))
print(all(u["aktif"] for u in kullanicilar))

9.4 Veri Pipeline

```python id="r4"
data = [10, 15, 20, 25, 30]

sonuc = list(
map(
lambda x: x * 2,
filter(lambda x: x > 15, data)
)
)

print(sonuc)




---

# 10. Performans Perspektifi

* comprehension > map/filter (çoğu durumda)
* sorted() C implementasyonu ile çok hızlıdır
* any/all short-circuit çalışır (erken durur)

---

# 11. Python ve C# Karşılaştırma

## sorted()



```python
sorted(data, key=lambda x: x["not"])

data.OrderBy(x => x.Not);

filter()

list(filter(lambda x: x > 10, data))

data.Where(x => x > 10);

map()

list(map(lambda x: x * 2, data))

data.Select(x => x * 2);

12. Özet

Bu makalede öğrendiklerin:

sorted()

Gelişmiş sıralama
key parametresi
lambda ile multi-sort

filter()

veri eleme
koşullu filtreleme

map()

veri dönüşümü

any / all

toplu doğrulama

Sonuç

Bu fonksiyonlar Python’un fonksiyonel programlama çekirdeğini oluşturur.

Modern backend, AI pipeline, data engineering sistemlerinde:

sorted → ranking
filter → cleaning
map → transformation
any/all → validation

olarak kritik rol oynar.

推荐订阅源

DEV Community