Η ενεργειακή φτώχεια έχει αναδειχθεί σε ένα από τα πιο πιεστικά κοινωνικά και ενεργειακά ζητήματα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ιδιαίτερα στις χώρες της Μεσογείου. Πρόκειται για την αδυναμία των νοικοκυριών να καλύψουν βασικές ενεργειακές ανάγκες, όπως θέρμανση, ψύξη, φωτισμό και ηλεκτρική ενέργεια, χωρίς να επιβαρύνεται η υγεία ή η αξιοπρέπειά τους. Το ζήτημα συνδέεται στενά με την παλαιότητα και τη χαμηλή ενεργειακή απόδοση των κτιρίων, τις οικονομικές ανισότητες και τις έντονες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

Το άρθρο με τίτλο “Η ενεργειακή φτώχεια στη Μεσόγειο: Παρακολούθηση της πολιτικής προόδου και προκλήσεις εφαρμογής”, που δημοσιεύτηκε στις 16 Δεκεμβρίου 2025 στην πλατφόρμα BUILD UP της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, γράφτηκε από τη Σοφία-Ναταλία Μποέμη, Ερευνητική Συνεργάτη στο Institute for European Energy and Climate Policy (IEECP), και τον Πάρι Α. Φωκαΐδη, Καθηγητή στο Frederick University, Cyprus, και BUILD UP Ambassador. Οι απόψεις που παρουσιάζονται στο άρθρο είναι προσωπικές των συγγραφέων και δεν αντικατοπτρίζουν απαραίτητα τη θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το άρθρο αναλύει πώς η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ενσωματώσει την ενεργειακή φτώχεια στον πυρήνα της ενεργειακής και κλιματικής πολιτικής, μέσα από τις Αναθεωρημένες Οδηγίες για την Ενεργειακή Απόδοση (ΕΕ/2023/1791) και για τα Κτίρια (ΕΕ/2024/1275), καθώς και τη Σύσταση της Επιτροπής για την ενεργειακή φτώχεια (ΕΕ/2023/2407). Οι οδηγίες αυτές συνδέουν την ενεργειακή αναβάθμιση των κτιρίων με κοινωνική δικαιοσύνη, καθορίζοντας υποχρεώσεις για παρακολούθηση δεικτών ενεργειακής φτώχειας, ενσωμάτωση κοινωνικών κριτηρίων στα Εθνικά Σχέδια για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ), και προστασία των ευάλωτων καταναλωτών σε κρίσεις τιμών ενέργειας.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις μεσογειακές χώρες, όπως η Ελλάδα, η Κύπρος, η Ιταλία, η Ισπανία, η Γαλλία, η Μάλτα και η Πορτογαλία, όπου η ενεργειακή φτώχεια παίρνει έντονη μορφή λόγω υψηλών θερμοκρασιών, ανεπαρκούς μόνωσης κτιρίων, ενεργειακής εξάρτησης και οικονομικών ανισοτήτων. Στην Ελλάδα, για παράδειγμα, περίπου το 19% των νοικοκυριών δηλώνει αδυναμία διατήρησης επαρκούς θερμικής άνεσης, ενώ στην Κύπρο το ποσοστό φτάνει το 14,6%, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat (2024). Οι συνθήκες αυτές αναδεικνύουν την ανάγκη για στοχευμένες πολιτικές που συνδυάζουν τεχνικές αναβαθμίσεις με κοινωνική υποστήριξη.

Οι συγγραφείς παρουσιάζουν επίσης παραδείγματα εθνικών πολιτικών και καινοτόμων πρακτικών: η Κύπρος ενσωματώνει την ενεργειακή φτώχεια στα Εθνικά Σχέδια Ανακαίνισης Κτιρίων και προσφέρει επιχορηγήσεις μέσω προγραμμάτων όπως το «Εξοικονομώ – Αναβαθμίζω», ενώ η Ελλάδα εφαρμόζει αντίστοιχες δράσεις, συμπεριλαμβανομένων one-stop shops για τεχνική υποστήριξη και παρακολούθηση κατανάλωσης. Η Ιταλία και η Ισπανία έχουν αναπτύξει προγράμματα όπως το Superbonus 110% και εθνικές στρατηγικές κοινωνικής στήριξης, που προωθούν την ενεργειακή αναβάθμιση χαμηλού εισοδήματος κατοικιών και την ενεργειακή εκπαίδευση των πολιτών.

Παρά την πρόοδο, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά εμπόδια, όπως η έλλειψη πλήρους και συγκεντρωτικών δεδομένων, περιορισμένη συμμετοχή των ευάλωτων ομάδων, θεσμικά κενά, γραφειοκρατία, και ανεπαρκής χρηματοδότηση. Νέες πρωτοβουλίες, όπως ενεργειακές κοινότητες και εργαλεία συμμετοχικής σχεδίασης, μπορούν να ενισχύσουν τη συμμετοχή των πολιτών και να καταστήσουν την ενεργειακή μετάβαση πιο κοινωνικά δίκαιη και βιώσιμη.

Η Μεσόγειος εμφανίζεται έτσι ως ένα εργαστήριο κοινωνικής καινοτομίας, όπου η ενεργειακή φτώχεια αντιμετωπίζεται όχι μόνο ως πρόβλημα, αλλά και ως ευκαιρία για δίκαιη πράσινη ανάπτυξη, κοινωνική συνοχή και δημιουργία νέων θέσεων εργασίας. Το άρθρο των Boemi και Fokaidis υπογραμμίζει ότι η επιτυχία προϋποθέτει ολοκληρωμένες πολιτικές που συνδυάζουν αναβάθμιση κτιρίων, κοινωνική υποστήριξη, συμμετοχή των πολιτών και χρήση καινοτόμων χρηματοδοτικών εργαλείων, με στόχο μια δίκαιη και ανθεκτική ενεργειακή Ευρώπη.

Πηγή: https://build-up.ec.europa.eu/el/resources-and-tools/articles/i-energeiaki-ftoheia-sti-mesogeio-parakoloythisi-tis-politikis-proodoy