Na Svjetski dan muzike, koji se 21. juna obilježava širom svijeta, mladi crnogorski gitarista Miloš Pavićević predstavlja spot za Debisijevu „Arabesku broj 1“, jednu od kompozicija sa svog debitantskog albuma „Soleil levant“, čije je objavljivanje najavljeno za jul.

Od Podgorice, gdje je napravio prve muzičke korake, do Minhena, grada u kojem danas gradi umjetnički put, Pavićevića su vodili muzika, radoznalost i želja za istraživanjem novih izraza. Nakon prvog solističkog resitala sa svega 17 godina, uslijedili su nastupi na evropskim scenama, saradnje sa uglednim muzičarima i studije na Univerzitetu za muziku i teatar u Minhenu. 

Foto: Goran Marković

Danas, između koncertnih sala, studentskih obaveza i rada na novim projektima, privodi kraju rad na prvom albumu, koji je nastao iz dugogodišnje fascinacije impresionizmom i bojama koje klasična gitara može da prenese. U tome je važnu podršku imao i kroz stipendiju Fondacije “Miloš Karadaglić”, uz čiju pomoć realizuje ovaj projekat.

U susret objavljivanju albuma za Analitiku govori o inspiraciji koju pronalazi u muzici Debisija i Ravela, iskustvu života i studiranja u Njemačkoj, položaju klasične muzike danas, odnosu umjetnosti i vještačke inteligencije, ali i o izazovu koji smatra najvažnijim za svakog umjetnika – pronalaženju sopstvenog glasa.

Soleil levant: Između Debisija i Monea

Analitika: Povodom Svjetskog dana muzike, danas će biti objavljen spot za jednu od kompozicija sa vašeg debitantskog albuma „Soleil levant“, koji izlazi u julu. Zašto ste odlučili da upravo ta kompozicija dobije vizuelno izdanje i koliko ona reprezentuje cjelokupni koncept albuma?

Pavićević: Debisijeva “Arabeska broj 1” je jedna od ikoničnih kompozicija koja u svojih kratkih šest minuta prikazuje najljepše kvalitete impresionističkog stila: maštovitost, toplinu, svedenost i suzdržanost. 

Gitarska transkripcija Renea Izquierda daje ovoj muzici potpuno novu, intimniju dimenziju sa mediteranskom nijansom, te sam smatrao da ovako ikonična kompozicija u novom izdanju zaslužuje vizuelnu priču koja će to dočarati.

Odabir aražmana “Arabeske” savršeno predstavlja ideju iza cijelog albuma: susret impresionističkog pejzaža, njegovog nasljeđa i boje klasične gitare. Slika “Impression, soleil levant” Kloda Monea (Claude Monet), po kojoj je pravac kasnije i dobio ime, hvata taj trenutak buđenja, svjetlosti i početka nečeg novog u sanjivom ambijentu gdje se obrisi i nijanse stapaju. 

Arabeska savršeno oslikava tu atmosferu. Uz to, ona za mene nosi sentimentalnu vrijednost jer me podsjeća na same početke mojih studija, kada sam je svirao na klaviru. Zato je ovo izdanje za mene, na neki način, savršeno zatvaranje jednog velikog ličnog i muzičkog poglavlja.

Analitika: „Soleil levant“ je vaš debitantski album. Kako je nastajao i koliko je riječ o zaokruženoj umjetničkoj ideji, a koliko o presjeku vašeg dosadašnjeg stvaralačkog i izvođačkog puta?

Pavićević: Dugo vremena sam zaljubljen u Debisijeve preludije i u njegov pristup muzici, kao i u mnoge klavirske kompozicije Ravela. Bilo mi je jasno da će, uz pažljiv odabir kompozicija i transkripcija, ova estetika prelijepo stajati toplini i intimnosti gitare, tako da sam ovaj projekat započeo sa jasnom umjetničkom idejom.

U sklopu tog cilja, htio sam da obuhvatim gitarske kompozitore koji su se, u većoj ili manjoj mjeri, služili impresionističkim jezikom, ali i nešto što nosi poseban lični značaj unutar te estetike, a to su moje transkripcije djela “Dva komada za klavir” kompozitorke Germaine Tailleferre. To je muzika koja mi je jako bliska srcu.

Impresionizam u bojama klasične gitare

Analitika: Naziv albuma upućuje na simboliku svjetlosti, novog početka i impresionističku estetiku. Koliko su priroda, mediteranski prostor i vizuelne umjetnosti uticali na njegov umjetnički koncept?

Pavićević: Naravno da su imali veliki uticaj. Upravo mi je i bio cilj da ovim albumom, kroz boju gitare, smjestim impresionističku fantaziju u mediteranski ambijent, onaj koji lako možete zamisliti i osjetiti u slikama poput “Impression, soleil levant”. 

Foto: Goran Marković

Vodeni horizont, igra talasa, lagani povjetarac i kafa... to je idealno okruženje za slušanje muzike sa ovog albuma.

Tamo gdje počinje novo poglavlje

Analitika: Kao stipendista Fondacije “Miloš Karadaglić”, pripadate generaciji mladih umjetnika kojima je pružena značajna podrška na početku karijere. Koliko vam je to iskustvo pomoglo u profesionalnom razvoju i realizaciji ovako zahtjevnog projekta?

Pavićević: Podrška Fondacije je naravno bila presudna za sprovođenje ovog projekta. Od Miloša sam dobio vrijedne muzičke i konceptualne smjernice koje su mi pomogle da album bude autentičnije osmišljen. 

Takođe, mnogo sam naučio o samom radu u studiju, kao i o organizaciji i produkciji muzičkog videa, što mi je bilo izuzetno vrijedno iskustvo za moj dalji put.

Analitika: Studije i usavršavanje u Minhenu omogućili su vam neposredan uvid u evropsku muzičku scenu. Šta ste iz tog iskustva naučili o savremenom pozivu klasičnog muzičara i kakav je njegov položaj danas?

Pavićević: Publika za klasičnu muziku je danas mnogo šira i dinamičnija nego što se obično misli. Sve pronalazi svoju publiku - od modernih reinvencija najbitnijih opera (recimo, u Gärtnerplatztheateru možete prisustvovati takvim produkcijama gdje je sala prepuna mladih slušalaca) i istorijski preciznih izvođenja baroka i renesanse, pa do avangardnog eksperimentisanja sa zvukom, elektronikom, vještačkom inteligencijom i “extended techniques”. 

Zato je i uloga klasičnog muzičara danas potpuno otvorena, bilo da je riječ o autentičnom očuvanju starih djela ili o pomjeranju granica u samoj interpretaciji i komponovanju.

Muzika cvjeta u razmjeni ideja, kultura i uticaja

Analitika: Kao neko ko dobro poznaje i domaći i međunarodni kontekst, kako ocjenjujete položaj klasične gitare i klasične muzike u Crnoj Gori? Gdje vidite najveće prednosti, a gdje prostor za napredak u odnosu na evropske centre u kojima se školujete i nastupate?

Pavićević: Vidim veliku koncentraciju talenta srazmjerno broju stanovnika. Mislim da Crna Gora rađa odlične izvođače na svim instrumentima, pa naravno i na gitari. 

Važno je da se umjetnički stalno povezujemo sa drugim sredinama kroz koncerte, događaje i festivale, kako sa regionom, tako i sa globalnom scenom. Vjerujem da smo već na odličnom putu. Muzika uvijek cvjeta u razmjeni ideja, kultura i uticaja.

Analitika: Često se govori o potrebi da klasična muzika pronađe nove puteve do publike. Da li savremeni umjetnik danas mora biti mnogo više od izvođača – komunikator, autor sadržaja i aktivni promoter sopstvenog rada?

Pavićević: Naravno da mora razumjeti kako da predstavi svoj rad i da sagleda stvari iz ugla običnog slušaoca. Prvenstveno treba da ponudi nešto originalno i svoje, a zatim da to prikaže na autentičan način kroz sam koncept koncerta, lični pristup publici ili prisustvo u medijima i na društvenim mrežama.

U potrazi za sopstvenim zvukom

Analitika: Bili ste dio projekata koji su povezivali muziku i vještačku inteligenciju. Kako gledate na razvoj AI tehnologija u umjetnosti? Da li one mogu (i u kojoj mjeri) biti kreativni partner ili treba da ostanu samo alat u rukama umjetnika? 

Pavićević: Bio sam dio projekta continue.music gdje je vještačka inteligencija bila jedan od alata u procesu komponovanja. Vidjećemo dokle će AI ići sa imitiranjem ljudske kreativnosti, ali kako stvari trenutno stoje, mislim da je samo odličan način da se brzo i efikasno dođe do osrednjeg rezultata. 

Foto: Goran Marković

Rijetko kad može da ponudi visoki kvalitet, pravu originalnost i lični izraz. Iskreno, do sada u svom procesu stvaranja muzike nisam uspio da joj pronađem funkciju, pa čak ni onu prečice. Ono u čemu mi zapravo pomaže jeste rješavanje problema i povezivanje znanja iz drugih oblasti sa mojom umjetnošću. 

Takođe, jako sam protiv upotrebe originalnog stvaralaštva za treniranje AI modela bez saglasnosti umjetnika. Mislim da to predstavlja ozbiljnu opasnost po autorska prava.

Analitika: Klasična gitara danas prolazi kroz zanimljive promjene, kako u repertoaru, tako i u načinu na koji se predstavlja publici. Šta vas najviše inspiriše kada razmišljate o budućnosti instrumenta kojem ste posvetili karijeru?

Pavićević: Najviše me inspiriše ono što sam dugo smatrao njenom manom, a to je da gitara nije pratila tradicionalni tok razvoja kao ostali klasični instrumenti. To znači da kod nje danas ima više prostora za inovaciju, napredak i kreativnost. 

Pored toga, u pitanju je svestran instrument koji privlači slušaoce iz raznih oblasti, od popa i džeza do klasike. Mislim da to nije slučajno i da baš taj presjek više pravaca pruža pravu priliku za stvaranje posebnih muzičkih izraza.

Analitika: Pred vama su izlazak albuma, novi nastupi i predstavljanje široj publici. Šta u ovom trenutku doživljavate kao najveći izazov, a šta kao najvažniji cilj u narednom periodu?

Pavićević: Uzbuđen sam zbog predstojećih nastupa i daljeg rada na muzici. U sljedećim projektima želim da pronađem najiskreniji lični izraz koji ću podijeliti sa širom publikom. 

Pronalaženje sopstvenog zvuka i pristupa za mene je zapravo glavni umjetnički proces i izazov. Pored toga, cilj mi je da privedem kraju master studije na Univerzitetu za muziku i pozorište u Minhenu.