Crna Gora po prvi put ima ovako otvorena vrata Evrope, ali istovremeno i vlast koja kao da ne zna šta bi sa tom istorijskom šansom, ocijenio je u razgovoru za Portal Analitika jedan od lidera Evropskog saveza i predsjednik Socijaldemokrata, docent dr Damir Šehović. 

Ističe da je dogovor vlasti i opozicije oko pitanja važnih za članstvo u EU moguć, ali samo ako vlast prihvati platformu opozicije koja će biti predstavljena sjutra.

ANALITIKA: Samit EU - Zapadni Balkan se bliži, a Crna Gora je i dalje suočena sa dubokom podijeljenošću između vlasti i opozicije u parlamentu i odbijanjem opozicije da se vrati u skupštinska radna tijela. Da li je i u kojoj mjeri sastanak kod ambasadora EU u Crnoj Gori Johana Satlera uspio da pokrene stvari sa mrtve tačke?

Šehović: Možda je najveći problem Crne Gore danas to što evropski put države formalno vode oni koji su mu se suštinski najviše protivili.

Zato problem nije politička polarizacija, jer ona postoji u svakoj demokratiji. Problem je što značajan dio vlasti Evropu doživljava kao adresu kojoj treba slati lijepe poruke, dok se kod kuće vodi potpuno drugačija politika. 

A to najbolje potvrđuju upravo potezi vlasti koji su direktno usporavali evropsku agendu države: od ničim izazvane Rezolucije o Jasenovcu, preko neizbora sudija Ustavnog suda i članova Fiskalnog savjeta, do spornih bezbjednosnih zakona.

Zato danas postaje jasno da Crnu Goru ne mogu uvesti u Evropsku uniju oni koji su svaki ozbiljan evropski iskorak godinama doživljavali kao politički problem, a ne kao državni interes. Odnosno oni koji su Evropi okretali leđa kad god su bili u prilici.

Uprkos tome, ne smijemo propustiti istorijsku šansu koja nam se otvorila. Upravo zato je sastanak u Delegaciji EU bio važan, jer je opozicija pokazala odgovornost i ponudila konkretan model za prevazilaženje parlamentarne krize i ubrzanje evropskih integracija kroz platformu koju ćemo u ponedjeljak predstaviti.

ANALITKA: Iako je za maj najavljena još jedna međuvladina konferencija, do nje ipak nije došlo. Šta to govori o trenutnoj situaciji u zemlji?

Šehović: Činjenica da međuvladina konferencija, iako najavljivana za maj, ipak nije održana, dovoljno govori o tome kako danas Crna Gora izgleda iz Brisela. Evropski partneri su u međuvremenu jasno prepoznali duboki raskorak između onoga što ova vlast govori i onoga što radi.

Zato danas iz Evropske unije dolaze i najave zaštitnih mehanizama prema novim „trojanskim konjima“ unutar evropskog prostora. To nije diplomatska slučajnost, već ozbiljna politička poruka onima koji se deklarativno zaklinju u Evropu, a suštinski djeluju suprotno evropskim vrijednostima i interesima.

Otuda je jasno da se evropski napredak Crne Gore danas ne dešava zahvaljujući ovoj vlasti, nego uprkos njoj. On je prije svega rezultat geopolitičkog trenutka i potrebe Evropske unije da pokaže da politika proširenja i dalje ima smisla.

A najveći paradoks je što Crna Gora danas možda prvi put ima ovako otvorena vrata Evrope, ali istovremeno i vlast koja kao da ne zna šta bi sa tom istorijskom šansom. Jer kad god se otvori prostor za ozbiljan evropski iskorak, dio vlasti kao da osjeti potrebu da pokaže političku lojalnost nekim drugim adresama, a ne evropskoj budućnosti Crne Gore.

Crna Gora ima istorijsku šansu da napravi završni evropski iskorak, na tom putu najveći teret ovakva vlast

ANALITIKA: Demokratska partija socijalista (DPS) saopštila je da se neće vraćati u odbore, a poslanik Vašeg saveza Boris Mugoša optužio vladajuću većinu da opstruira zatvaranje poglavlja. Može li uopšte doći do postizanja konsenzusa u spornim pitanjima ili je u ovom trenutku svaka vrsta dogovora nemoguća?

Šehović: Ako vlast već nije bila sposobna da sama obezbijedi minimum političkog povjerenja i konsenzusa u susret završnici evropskih integracija, onda je odgovornost opozicije bila da to pokuša uraditi umjesto nje. Upravo zato ćemo ponuditi sveobuhvatnu platformu za prevazilaženje političke krize i ubrzanje evropskog puta države.

Jer za razliku od aktuelne vlasti, opozicija evropsku politiku nije otkrila juče, niti je prema njoj imala odnos zavisan od dnevnopolitičkog interesa. Naprotiv, građanske i proevropske snage koje danas čine opoziciju bile su nosioci ključnih integracionih procesa i gradile su evropski vrijednosni okvir Crne Gore onda kada su mnogi iz današnje vlasti osporavali i samu ideju evropskog puta.

Zato je danas prilično paradoksalno da upravo oni koji su godinama kočili evropske integracije pokušavaju sebe da predstave kao njihove glavne promotere, dok opozicija mora da spašava evropsku agendu od same vlasti.

Naravno, dogovor je moguć, ali samo ako postoji makar minimum političke iskrenosti i spremnosti da se državni interes stavi ispred partijskih i ideoloških kalkulacija. A problem je što dio vlasti Evropu doživljava kao PR dekor za međunarodnu upotrebu, dok u praksi vodi politiku koja je često u direktnom sudaru sa evropskim standardima i preporukama Brisela.

Ipak, niko nema pravo da zbog dnevne politike ugrozi možda posljednju veliku istorijsku šansu Crne Gore da postane naredna članica Evropske unije. Zato vrata za dogovor moraju ostati otvorena. Prvi korak ka tome jeste prihvatanje opozicione platforme koja je ponuđena kao osnova za dalji razgovor.

ANALITIKA: Mogu li politički sukobi usporiti integracije u ovom trenutku? 

Šehović: Politički sukobi nijesu problem sami po sebi. Problem nastaje onda kada vlast, umjesto da okuplja društvo oko strateških interesa države, počne da proizvodi nestabilnost, konflikte i podjele koje Crnu Goru udaljavaju od njenog evropskog cilja. A upravo to danas gledamo.

Jer najveći problem Crne Gore više nije nedostatak evropske šanse, nego nedostatak ozbiljne evropske vlasti. Uostalom, upravo je zahvaljujući konstruktivnosti opozicije država u prethodnom periodu napravila ključne iskorake na evropskom putu. Kada je trebalo obezbijediti kvalifikovanu većinu za najvažnije odluke i imenovanja, opozicija je pokazala odgovornost prema državi čak i onda kada je imala duboke političke razlike sa vlašću.

Sa druge strane, značajan dio današnje vladajuće garniture godinama je politički opstajao upravo na blokadama, opstrukcijama i politici kojoj je često bilo važnije da Crna Gora ne uspije nego da napreduje. Zato danas djeluje gotovo cinično kada upravo oni koji su godinama osporavali evropski kurs države pokušavaju sebe predstaviti kao njegove glavne zaštitnike.

Istina je mnogo jednostavnija: Crna Gora danas ima istorijsku šansu da napravi završni evropski iskorak, ali joj na tom putu najveći teret postaje upravo ovakva vlast.

ANALITIKA: Očekujete li da pritisak na prosrpske partije bude jači kako se bližimo kraju pregovaračkog procesa? 

Šehović: Taj pritisak je već vidljiv i najbolje se ogleda kroz sve dublje pukotine unutar same vladajuće većine. Uostalom, teško je povjerovati da je jedan lokalni infrastrukturni projekat bio stvarni razlog izlaska DNP-a iz vlasti.

Nema dileme da će se ti pritisci dodatno pojačavati kako se Crna Gora bude približavala članstvu u EU. Jer aktuelnoj vlasti u Beogradu ne odgovara da Crna Gora postane uspješna evropska priča, baš kao što im ne odgovara ni ubrzani evropski napredak Albanije nakon dobijanja IBAR-a. Jer svaki evropski uspjeh država regiona istovremeno ogoljava pogubne domete politike koja je godinama proizvodila podjele, nestabilnost i udaljavanje od evropskih vrijednosti.

Zato će pokušaji spoljnog političkog uticaja sigurno jačati, najčešće preko struktura unutar same vlasti koje formalno govore o Evropi, a suštinski služe drugim interesima. Zbog toga je najbolji lijek za takve pritiske politička promjena u Crnoj Gori i odlazak u opoziciju onih koji su tim pritiscima najpodložniji. A takvih u aktuelnoj vlasti, nažalost, nije malo.

Dan nezavisnosti pokazao da je CG mnogo snažnija nego što njeni protivnici misle

ANALITIKA: Kako gledate na to što je predsjednik Skupštine Crne Gore Andrija Mandić prisustvovao prijemu povodom 20 godina obnove nezavisnosti iako je bio protivnik te ideje? Vjerujete li u istinsku promjenu mišljenja ili je riječ o nečemu drugom?

Šehović: Nije suština u tome gdje se Andrija Mandić pojavio jednog dana protokolarno, nego kakvu politiku vodi svih ovih godina. A ta politika se nije promijenila. Ona je i dalje zasnovana na suštinskom osporavanju crnogorske nezavisnosti, veličanju četničke ideologije, relativizaciji genocida, slavljenju osuđenih ratnih zločinaca i pokušaju da se građanska Crna Gora pretvori u etnički podijeljeno društvo.

Zato ovdje ne govorimo ni o kakvoj političkoj transformaciji, već o providnom pokušaju političkog marketinga i međunarodnog umivanja biografije. Jer ozbiljne političke promjene ne dokazuju se prisustvom na jednom prijemu, nego promjenom politike. A te promjene nema.

Uostalom, najveći paradoks današnje Crne Gore jeste činjenica da Skupštinom države predsjedava čovjek koji ni nakon dvije decenije ne slavi dan kada je obnovljena njena nezavisnost. Zato protokol može poslužiti za fotografiju i kratkotrajni utisak, ali politika uvijek na kraju ogoli prave namjere.

ANALITIKA: Šta je, po Vašem mišljenju, o trenutnoj društvenoj i političkoj situaciji u zemlji pokazala proslava Dana nezavisnosti u crnogorskim gradovima?

Šehović: Proslava Dana nezavisnosti pokazala je da je državotvorna, građanska i slobodarska Crna Gora mnogo snažnija nego što njeni protivnici misle.

Uprkos pokušajima relativizacije crnogorskog identiteta, potiskivanja vrijednosti građanske države i zamaranja društva stalnim podjelama, desetine hiljada ljudi širom Crne Gore pokazale su da ljubav prema svojoj državi nije ni prolazna ni nametnuta, već duboka, iskrena i nepokolebljiva.

Ove godine na ulicama crnogorskih gradova nije slavljen samo jedan datum. Branila se ideja evropske, građanske i dostojanstvene Crne Gore koja neće pristati da bude ničiji privezak niti dio tuđih političkih projekata. 

Zato vjerujem da je najvažnija poruka ovog Dana nezavisnosti to što je Crna Gora, uprkos svim nasrtajima, pokazala da je politički, društveno i duhovno življa nego što mnogi misle. I upravo u tome vidim najveći razlog za optimizam kada je riječ o budućnosti naše države.

Crnoj Gori potrebna promjena političke energije, ES uskoro postaje šira platforma

ANALITIKA: Može li crnogorska opozicija da prevaziđe međusobne razlike i ujedini snage u susret izborima 2027? Da li je to recept za pobjedu ili je ipak potreban novi politički pokret za animiranje šireg glasačkog tijela?

Šehović: Mislim da je pogrešno opozicionu strategiju svoditi na staru političku matematiku po principu „svi u jednu kolonu“. Jer jedna velika opoziciona kolona sama po sebi nije garancija pobjede. Naprotiv. Često može proizvesti suprotan efekat i dodatno demotivisati građane koji traže nešto novo, autentično i vremenu prilagođeno.

Zato vjerujem da je za Crnu Goru mnogo važnije da, pored jedne opozicione kolone koja predstavlja tradicionalnu ponudu, postoji i druga - snažna, moderna i vrijednosno jasna alternativa koja može okupiti ljude van klasičnih partijskih rovova.

Upravo iz te potrebe nastao je Evropski savez. Ne kao još jedna koalicija, već kao početak širokog društvenog pokreta moderne, građanske i evropske Crne Gore. I zato će Evropski savez već u narednim nedjeljama prerasti u mnogo širu platformu. Pored SD-a, SDP-a i LP-a, priključiće nam se i još neke opozicione partije, ali i ljudi koji do sada nijesu bili dio politike: univerzitetski profesori, preduzetnici, predstavnici civilnog sektora, mladi profesionalci i brojni pojedinci koji žele da doprinesu promjenama bez partijskih knjižica i političkih etiketa.

Jer Crnoj Gori danas nije potrebna samo smjena vlasti. Potrebna joj je promjena političke energije, društvene atmosfere i načina na koji se vodi politika. A to se ne može postići recikliranjem starih modela, već otvaranjem prostora za nove ljude, nove ideje i novu društvenu većinu. I vjerujem da će upravo u tome biti ključna razlika Evropskog saveza u odnosu na sve dosadašnje pokušaje opozicionog okupljanja.

ANALITIKA: Vidite li među strankama vladajuće većine nekoga ko bi mogao da na sljedećim izborima “promijeni stranu” i stane uz sadašnju opoziciju?

Šehović: Iskreno, mislim da građani od opozicije ne očekuju da traži „preletače“ unutar vlasti, nego da ovu vlast pobijedi.

Jer bez obzira na njihove međusobne sukobe, razlike i povremene predstave za javnost, kada god treba sačuvati fotelje ili podijeliti funkcije, vrlo brzo pronađu zajednički jezik. Zato građani sve više razumiju da problem nije u pojedinim djelovima vlasti, nego u modelu vlasti koji je proizveo institucionalni haos, duboke podjele i političko lutanje države.

Ne mijenja suštinu stvari to ko će sjutra sjedjeti u kojem redu, ako je politika ostala ista. Zato mislim da Crnoj Gori nije potrebno parcijalno preslaganje iste većine, nego ozbiljna, moderna i kredibilna alternativa koja će ovu vlast pobijediti onakvu kakva jeste – u kompletu.