Trotomno djelo „Nosioci crnogorskih odlikovanja 1841–1921“, koje je priredila istoričarka umjetnosti i muzejska savjetnica Anđe Kapičić, a nedavno objavila Matica crnogorska, promovisano je sinoć u Kraljevskom pozorištu Zetski dom na Cetinju. 

O knjizi su govorili urednik izdanja Ivan Ivanović, vojni istoričar Srđa Martinović, te istoričari Vukota Vukotić i Božidar Šekularac.

Sekretar Matice crnogorske Ivan Ivanović objasnio je da ordenje u modernim državama predstavlja materijalizovani simbol nezavisnosti, časti i zahvalnosti.

Kako je dodao, kao vrhovni instrument državne reprezentativnosti, ono odražava istorijski kontinuitet i vrijednosti koje jedna nacija njeguje. Državna odlikovanja su ujedno i znak prepoznavanja herojskih i nesebičnih podviga koji služe kao moralni uzor cijelom društvu.

„Dok je u feudalnom dobu ordenje bilo rezervisano isključivo za plemstvo, u 19. vijeku, pod uticajem tekovina Francuske revolucije, uvodi se koncept da svaki građanin može biti odlikovan za zasluge prema otadžbini. Stoga ono istovremeno ima snažan kohezioni značaj za društvo. Državno ordenje ima funkciju povezivanja građana sa institucijama sistema i snaženja svijesti o značaju države. Ordenja načelno, pa i u crnogorskom slučaju, pogotovo perioda koji djelo pred nama obrađuje, ponajprije imaju moralni i počasni značaj, a sasvim rijetko materijalnu i statusnu korist“, rekao je Ivanović.

Dodao je da je jedna od najbitnijih funkcija ordenja u 19. vijeku istovremeno legitimizacija i izgradnja nacionalnog identiteta.

„Nove ili oslobođene države koristile su ordenje da bi dokazale svoj suverenitet i državni legitimitet. Crna Gora to čini u vrijeme knjaza Danila, čiji jubilej – 200 godina od rođenja – obilježavamo ove godine. On je 1853. godine ustanovio Orden za nezavisnost, kao prvi crnogorski orden, nakon Njegoševih medalja za hrabrost iz 1841. i 1851, čime jasno šalje poruku Evropi o postojanju nezavisne države. To je istovremeno vizuelni simbol koji poručuje da država ima sopstvenu istoriju, zakone i pravo da nagrađuje. Za države koje su slobodu izborile na bojnom polju, ordenje je bilo ključno za uobličavanje priče o nacionalnom heroizmu. U državi gdje je ratnička tradicija bila osnova društva, orden je bio javno priznanje muškosti, patriotske dužnosti i vjernosti gospodaru. On je transformisao plemensku svijest u modernu nacionalnu lojalnost prema državi i njenom vladaru“, rekao je Ivanović.

Prema riječima istoričara Božidara Šekularca, Kapičić je na sebe preuzela značajan zadatak da sačuva od zaborava i predstavi javnosti brojne ličnosti iz istorijskog života i trajanja Crne Gore. O mnogima od njih se, kaže, malo znalo.

„Taj mozaik istaknutih ličnosti iz Crne Gore i van nje pokriva period od blizu jednog vijeka, nastanak crnogorske knjaževine i kraljevine, sa svim usponima i padovima“, rekao je Šekularac.

Istakao je i da je srećna okolnost što je autorka bila na izvoru informacija, u čijoj obradi je i sama učestvovala. Posebno značajnim smatra njen opširan, stručno obrađen i argumentovan uvod na 40 strana, u kome se opisuje svrha i značaj rada na ovakvoj publikaciji.

„Anđe Kapičić je ovim djelom doprinijela sagledavanju istorije Crne Gore u jednom važnom segmentu, ali i u cjelosti. O nosiocima crnogorskih odlikovanja pisalo se uglavnom uzgred, od slučaja do slučaja. Na sreću, našao se naučnik da objelodani sve odlikovane u periodu od 80 godina. Ova knjiga predstavlja trajnu vrijednost u istorijskoj svijesti Crnogoraca. Te abecedne bilješke i podaci o vitezovima crnogorskih odličja ostali su kao trajni tragovi prošlosti Crne Gore, bilješke o jednom društvu, jednoj kulturi“, rekao je Šekularac.

Vojni istoričar Srđa Martinović rekao je da, s jedne strane, autorka ove publikacije iznosi nove arhivske dokumente o odlikovanjima, skida koprenu zaborava, a s druge strane govori o jednom broju nosilaca i donosi biografske podatke.

„Pred nama je svojevrstan registar imena, zanimanja, ordenja i medalja. Jedna ukupnost i šarolikost crnogorskog postojanja i bivstvovanja u različitom vremenu. Vrijednost ove knjige nadići će vrijeme u kojem je nastala. Njoj ćemo se iznova vraćati, vraćaće joj se i svi oni koji budu makar i na trenutak zagledani u istoriju. Neki će za njom posegnuti i naučno, ali većina će u njoj tražiti afirmaciju ličnih očekivanja i porodičnog usmenog predanja“, rekao je Martinović.

Istoričar Vukota Vukotić istakao je da su crnogorska odlikovanja bila pitanje prestiža.

„Ta su odlikovanja bila i te kako cijenjena i van Crne Gore. Brojni ljudi sa velikih evropskih dvorova imali su izuzetan pijetet i s ponosom isticali da su odlikovani od strane vladara Crne Gore i u tome je još jedna veličina ovih odlikovanja. Ljudi su kralju Nikoli pisali sa svih strana i molili da im se dodijeli crnogorsko odlikovanje i to je ono što govori o ugledu Knjaževine, odnosno Kraljevine Crne Gore u svijetu, rekao je Vukotić.

Autorka knjige „Nosioci crnogorskih odlikovanja 1841–1921“ Anđe Kapičić podijelila je s publikom radost i zahvalnost.

„Rad na ovoj knjizi trajao je više od jedne decenije. Bio je to dug, zahtjevan i iscrpljujući, ali istovremeno izuzetno inspirativan put. Bilo je potrebno prikupiti, proučiti, sistematizovati i objediniti obimnu arhivsku, bibliotečku i muzejsku građu. Registar ličnosti obuhvata više od 11 hiljada imena, a iza svakog od njih krije se životna priča ispunjena hrabrošću, žrtvom i bezgraničnom odanošću domovini. Upravo su te priče bile moja najveća motivacija. Čitajući svjedočanstva o ljudima koji su u presudnim trenucima svoje živote stavljali u službu slobode, osjećala sam odgovornost da njihova imena sačuvam od zaborava i da ih vratim u kolektivno pamćenje kojem i pripadaju“, rekla je Kapičić.