Kako će zidane zgrade u Crnoj Gori reagovati na jak zemljotres — na to pitanje pokušava da odgovori novi naučni model koji su razvili profesori Građevinskog fakulteta Univerziteta Crne Gore, prof. dr Jelena Pejović i prof. dr Nina Serdar, zajedno sa međunarodnim timom istraživača.
Rezultat njihovog rada je model koji procjenjuje vjerovatnoću oštećenja različitih tipova zidanih objekata u zavisnosti od jačine zemljotresa. Istraživanje je objavljeno u časopisu Bulletin of Earthquake Engineering na platformi Springer Nature, a autori su F. Aloschi, M. Polese, M. Gaetani d’Aragona, G. Tocchi, J. Pejović i N. Serdar.
Rad se fokusira na tri najzastupljenije vrste zidanih objekata u Crnoj Gori: nearmirana kamena zidarija, nearmirana zidarija od opeke i uokvirena zidarija. Za svaku od tih kategorija razvijene su tzv. krive povredljivosti — matematički modeli koji pokazuju kolika je vjerovatnoća da objekat pretrpi određeni nivo oštećenja pri određenom intenzitetu podrhtavanja tla.
Posebnost ovog istraživanja je u načinu na koji je model napravljen. Autori nijesu koristili samo teorijske pretpostavke, već su kombinovali postojeće modele iz Srbije, Slovenije i Italije, i prilagodili ih crnogorskim uslovima. Ključni korak bio je povezivanje tih modela sa stvarnim podacima o oštećenjima iz zemljotresa 1979. godine.
U radu se navodi da su analizirani podaci za oko 40.000 objekata, od čega je više od 37.000 bilo zidanih, što je omogućilo da se model zasnuje na realnom stanju građevinskog fonda. Međutim, ti podaci nijesu bili ujednačeni, pa su ih autori morali dodatno sistematizovati i prevesti u savremeni format kako bi mogli da se koriste za izradu modela.
Istraživanje pokazuje da seizmička povredljivost zgrada zavisi od više faktora, a ne samo od materijala. Među ključnim su tip nosećeg sistema, spratnost, vrsta međuspratne konstrukcije i vrijeme izgradnje, odnosno propisi koji su važili u trenutku gradnje. Zbog toga model ne posmatra zidane zgrade kao jedinstvenu kategoriju, već ih detaljnije razvrstava prema konstruktivnim osobinama.
Konačni rezultat rada je heuristički model povredljivosti, koji autori nazivaju EXPLORA, i koji kombinuje iskustvo iz regiona, ekspertske procjene i empirijske podatke iz zemljotresa. Model je razvijen za zidane objekte, dok za armiranobetonske zgrade autori navode da još nema dovoljno podataka za sličnu analizu.
Rad predstavlja pokušaj da se postojeća znanja o seizmičkoj povredljivosti objedine i prilagode konkretnim uslovima u Crnoj Gori, uz oslanjanje na istorijska iskustva i savremene metode modeliranja.