Vijest o formiranju radne grupe za izradu pristupnog ugovora Crne Gore sa Evropskom unijom trebalo je da bude istorijska prekretnica generacije koja je obnovila nezavisnost, a koja je članstvo u NATO-u i EU smatrala svojim najznačajnijim dostignućima. Umjesto toga, oni koji su obnovili nezavisnost Crne Gore i trasirali euroatlantsku budućnost, kao da nijesu željeli da prihvate i razumiju simboliku i važnost ove odluke. Za razliku od njih, vijest iz Brisela najviše je obradovala političke aktere koji su sopstveni politički identitet konstruisali na negaciji svega što je povezano sa vrijednostima Evropske unije. 

Pristupni ugovor Crne Gore sa Evropskom unijom ogolio je paradoks političkog života Crne Gore i ukazao na radikalnu idejnu transformaciju koja isključuje monopolizaciju euroatlantskog diskursa. Bez obzira koliko vjerovali u iskrenost i posvećenost najvećeg dijela partija vlasti ovim vrijednostima, političke strukture koje su započele i trasirale integrativne procese moraju prihvatiti činjenicu da je ova tema postala mjesto preispitivanja ranije uspostavljenih modela političke legitimacije. 

Odbijanjem da se suoče sa realnošću, nekadašnji nosioci euroatlantske agende iz nerazumljivih razloga odriču se nasljeđa koje su sami izgrađivali i oblikovali. Nasuprot njima, politički akteri u vlasti odlično su razumjeli šta to legitimiše njihove pozicije u Briselu. Politički oportunizam i privilegije koje nosi vlast dodatno su olakšali taj izbor. 

Naravno da niko ozbiljan ne može povjerovati da Crna Gora do kraja 2026. godine može zatvoriti sva pregovaračka poglavlja. Sa četiri poglavlja čije je zatvaranje planirano do jula, Crna Gora će zatvoriti 18 od ukupno 33 poglavlja u pristupnim pregovorima. Slijedeći tu logiku, Crna Gora bi za manje od pola godine uspjela da zatvori isti broj poglavlja kao u čitavom periodu od otvaranja pregovora 2012. godine. 

Međutim, ta matematika ne može biti relevantan argument pošto i politika proširenja EU u ovom trenutku nije vrijednosna već isključivo geopolitička kategorija. Zato, dok u Briselu postoji čak i formalna posvećenost procesu integracija, niko u Crnoj Gori to ne treba osporavati. U tom kontekstu, nespremnost dijela opozicije da racionalizuje političko konvertitstvo aktuelne vlasti je najblaže rečeno – neodgovorno. Istrajavanje na monopolizaciji euroatlantskog narativa može ozbiljno kompromitovati cijeli proces u ključnoj fazi integracija.

Umjesto da slave situaciju u kojoj politički protivnici prihvataju njihov ideološki i vrijednosni okvir, opozicija i dalje insistira na tezi da samo oni mogu biti relevantni sagovornici na tu temu. Ukoliko glasači Nove srpske demokratije, SNP-a, Demokrata i PES-a nemaju problem sa punopravnim članstvom u NATO-u i EU, zašto bi taj problem imali oni koju su već decenijama na tim pozicijama. 

Punopravnim članstvom u EU Crna Gora bi učvrstila međunarodni subjektivitet i istorijski kontinuitet. Crnogorski jezik postaje zvaničan jezik EU, državni simboli postali bi dio evropske tradicije, a na političke manipulacije o dvojnom državljanstvu konačno bi se stavila tačka. Ukoliko birači vladajućih stranaka nemaju problem s ovom agendom, zašto je ona problematična političkim strukturama i pojedincima koji su započeli ove procese?

Politički akteri i pojedinci moraju razumjeti da Brisel ne podržava ni Andriju Mandića ni Milojka Spajića, već Crnu Goru, a Crna Gora bira Mandića i Spajića – koliko god to nekome bilo po volji ili ne. Zbog toga političke kritike i napadi na evropsku komesarku Martu Kos ili prvog čovjeka evropske delegacije u Crnoj Gori više liče na komično nerazumijevanje načina donošenja i prenošenja poruka. 

Marta Kos i Johan Satler ne kreiraju briselsku politiku prema Crnoj Gori, već samo prenose zvanične stavove Brisela koji na ovom prostoru ima sopstvene interese. Ukazivanje da ključni akteri crnogorske vlasti ne dijele vrijednosti EU, uz konstantnu kritiku evropskih zvaničnika, ne doprinosi suštinskom razumijevanju procesa. Ko to nije razumio u proteklih šest godina, ne treba ni da se bavi politikom.

Potrebno je odbaciti zablude da će neko sa strane doći da rješava naše unutrašnje probleme i da će međunarodni faktor bez direktnog političkog interesa uopšte biti zainteresovan za unutrašnje probleme Crne Gore. Artikulisanje političke i vrijednosne platforme, koja će pored uvažavanja interesa Crne Gore uvažiti i interese stranih aktera, ostaje temeljni izazov ove generacije. 

U tom kontekstu je nevjerovatno da politički akteri ne mogu da prepoznaju da su Švedska, Finska, Letonija, Estonija, Litvanija, Poljska, Češka i Rumunija ključni međunarodni partneri u ovom procesu. U tim državama ne morate objašnjavati šta znači „toplina ruskog zagrljaja“, kako se u praksi otima istorijsko i kulturno nasljeđe ili kako se zloupotrebljava religija i istoriografija. Oni jako dobro znaju kako izgledaju medijske kampanje dezinformacija i šta za jednu državu znači okolnost da se 80% medija na njenoj teritoriji kontroliše iz jedne susjedne države.

Najava formiranja radne grupe koja će pripremiti pristupni ugovor Crne Gore sa EU označila je prelomni momenat procesa integracija u kojem interes države i njenih građana mora biti iznad pojedinačnih političkih interesa. 

Sposobnost državotvornih i euroatlantskih struktura u Crnoj Gori da racionalno donose odluke u ključnom trenutku integracija u direktnoj je vezi sa konačnim ishodom procesa. Umjesto insistiranja na političkoj monopolizaciji procesa proširenja, potrebno je uskladiti sopstvene sa državnim interesima i približiti ih interesima međunarodnih partnera, kojih je u Evropi više nego dovoljno.