Ustavni sud Crne Gore nedavno je donio privremenu mjeru kojom je obustavio izručenje državljanina Sjedinjenih Američkih Država Ričarda Henrija Vola, koji je uhapšen u maju prošle godine u Kotoru zbog sumnje da je u SAD naručio tri ubistva, kako bi se ispitalo da li su sudovi valjano procijenili da li mu u toj zemlji, u slučaju izručenja, prijeti opasnost od smrtne kazne ili doživotnog zatvora bez mogućnosti uslovnog otpusta.

Advokat Vladimir Hrle, pravni zastupnik Ričarda Vola, ukazuje i na nekoliko dodatnih okolnosti koje ovaj predmet čine pravno posebno značajnim.

– Evropski sud za ljudska prava u Strazburu je, postupajući po zahtjevu odbrane, prethodno zatražio od obje strane dodatne informacije i dokumentaciju upravo o pitanjima koja predstavljaju srž ovog postupka: mogućnosti izricanja smrtne kazne ili doživotnog zatvora bez mogućnosti otpusta, statusu postupka međunarodne zaštite u Crnoj Gori, kao i pitanju obavezujućeg karaktera eventualnog ograničenja izručenja i primjene načela specijalnosti od strane vlasti Sjedinjenih Američkih Država – kazao je Hrle za Pobjedu.

Prema njegovim riječima, Evropski sud u ovoj fazi neće dalje odlučivati o zahtjevu za privremenu mjeru, prije svega zato što je Ustavni sud Crne Gore u međuvremenu stopirao izručenje, pa trenutno ne postoji neposredna opasnost od ekstradicije.

– To je u potpunosti u skladu sa načelom supsidijarnosti na kojem počiva sistem Evropske konvencije o ljudskim pravima, prema kojem nacionalni sudovi imaju primarnu odgovornost za zaštitu konvencijskih prava, dok Evropski sud interveniše nakon iscrpljivanja domaćih pravnih sredstava ili u situacijama neposrednog i neotklonjivog rizika – ističe Hrle. 

Međutim, ovaj predmet otvara i jedno dodatno pitanje od šireg javnog interesa, koje prevazilazi sudbinu samog postupka – na kojem međunarodno pravnom osnovu Crna Gora danas sprovodi ovakva izručenja.

- U dosadašnjem toku postupka kao relevantan pravni osnov pominje se Ugovor o izdavanju krivaca zaključen 1901. godine između Sjedinjenih Američkih Država i tadašnje Kraljevine Srbije. Time se prirodno nameće legitimno pitanje da li se bilateralni ugovor zaključen prije više od jednog vijeka, sa drugom državom i u potpuno drugačijim međunarodnim okolnostima, može automatski smatrati važećim i primjenjivim na današnju Crnu Goru kao samostalnu državu, bez jasne sukcesione ili savremene bilateralne potvrde - ističe Hrle.

Riječ je o pitanju koje nije samo istorijsko ili akademsko, već direktno zadire u pravnu sigurnost, transparentnost postupanja institucija i način na koji Crna Gora uređuje najosjetljivije oblike međunarodne pravne pomoći.

Sagovornik Pobjede dodaje da ostaje otvoreno i pitanje domašaja samog tog ugovora, imajući u vidu da se radi o aktu zasnovanom na taksativno nabrojanim krivičnim djelima iz 1901. godine, što nužno otvara dilemu njegove primjene na savremene pravne kvalifikacije koje danas predstavljaju osnov zahtjeva za izručenje.

- Nakon sticanja nezavisnosti, u Crnoj Gori je uspostavljen sistem sukcesije-notifikacije bilateralnih ugovora koji podrazumijeva njihovu pojedinačnu potvrdu razmjenom diplomatskih nota i objavu u Službenom listu, u skladu sa članom 20 Zakona o zaključivanju i izvršavanju međunarodnih ugovora. Dakle, bilateralni ugovori države prethodnice ne nastavljaju se mehanički, već se potvrđuju pojedinačno, navodi Hrle. 

Dodaje da je primijenjen princip da se potvrđuju samo oni bilateralni ugovori za koje su ugovorne strane obostrano iskazale zainteresovanost da ostanu na pravnoj snazi u daljim odnosima, a polazeći od predmeta i cilja ugovora. 

- Ugovori države prethodnice nasljeđivani su, nakon prijedloga nadležnih resora i konsultacija vođenih na nivou međunarodno pravnih službi ministarstava spoljnih poslova, razmjenom diplomatskih nota ili zaključivanjem posebnih sporazuma o sukcesiji sa svakom pojedinačnom državom, u kojima su taksativno navedeni ugovori koji ostaju i dalje na snazi u odnosima između Crne Gore i te države, ističe Hrle i dodaje da je u Službenom listu Crne Gore – Međunarodni ugovori, broj 12/2014 objavljenaOdluka o objavljivanju Sporazuma o sukcesiji bilateralnih ugovora između Crne Gore i Sjedinjenih Američkih Država, što potvrđuje da su Crna Gora i SAD pitanje sukcesije uređivale formalno, a ne prećutno - ukazuje Hrle.

Sporazumom o sukcesiji se navodi lista ugovora koji ostaju na snazi između SAD i Crne Gore, ali među njima nije Ugovor iz 1901. godine. 

Advokat dodaje da, pored toga, na zvaničnoj stranici U.S. Department of Justice, povodom izručenja Do Kwona, korejskog državljanina iz Crne Gore u SAD, navodi se jasno da ne postoji bilateralni sporazum između SAD i Crne Gore, već da je izručenje rezultat „međunarodnog partnerstva dvije zemlje“.

Zbog svega navedenog, Hrle smatra da ovaj predmet nije samo individualni slučaj, već tema od šireg institucionalnog značaja: da li država u XXI vijeku postupa na osnovu jasno utvrđenih i savremenih međunarodno pravnih osnova, naročito kada se odlučuje o pravima čovjeka i mogućem izlaganju najtežim kaznama.

Vol je uhapšen 6. maja prošle godine u Kotoru radi obezbjeđenja njegovog prisustva u krivičnom postupku koji se protiv njega vodi pred Višim sudom u Los Anđelesu.

Iz Uprave policije tada su saopštili da su ga uhapsili službenici NCB Interpola Podgorica – FAST tim, u saradnji sa službenicima Odjeljenja bezbjednosti Kotor po zahtjevu za hapšenje izdatom od nadležnih organa Sjedinjenih Američkih Država i Kancelarije FBI u Beogradu, koji se u matičnoj državi potražuje zbog više krivičnih djela. 

- Uhapšen je R.H.W., državljanin Sjedinjenih Američkih Država koji se potražuje radi obezbjeđenja njegovog prisustva u krivičnom postupku koji se protiv njega vodi pred Višim sudom u Los Anđelesu, za dvije optužbe za ubistvo sa posebnim okolnostima i dvije optužbe za urotu sa ciljem izvršenja navedenih ubistava - navedeno je tada u saopštenju UP.

Ova aktivnost, kako su kazali, rezultat je bliske operativne saradnje NCB Interpola Podgorica i Kancelarije FBI, odnosno Uprave policije Crne Gore i Federalnog biroa za istragu. Njemu je tada odlukom sudije za istragu određen ekstradicioni pritvor.

Vol se u Crnu Goru doselio 2017. godine nakon što je rasprodao imovinu u Kaliforniji. Živio je u luksuznoj vili u kotorskom naselju Dobrota. U Crnoj Gori je osnovao kompaniju za proizvodnju namještaja za poslovne prostore.