Crna Gora je na put ka Evropskoj uniji (EU) krenula još prije obnove nezavisnosti, taj put traje više od dvije decenije a ključno pitanje nije kada će Crna Gora postati članica već da li će postati članica kao reformisana i bolja država nego što je bila, sažetak je CDT-ove analize evropskih integracija od obnove nezavisnosti do danas.
Analiza je pripremljena u okviru dijaloga koji CDT sa Institutom Damar pokreće povodom obilježavanja 20 godina nezavisnosti.
U analizi se podsjeća da su pregovori Crne Gore i EU oko potpisivanja Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju (SSP)počeli još u okviru državne zajednice Srbija i Crna Gora, u novembru 2005. godine, da je nakon obnove nezavisnosti Crna Gora dobila mandat da direktno pregovara, pa je SSP potpisan u oktobru 2007. godine i stupio je na snagu u maju 2010.
„U međuvremenu, u decembru 2008. godine je predat zahtjev za članstvo u EU, da bi nakon dvije godine, u decembru 2011. godine, Crnoj Gori bio potvrđen status kandidatkinje“, podsjeća se u dokumentu.
Takođe, podsjeća se da je prva Međuvladina konferencija između Crne Gore i EU kojom su zvanično otvoreni pristupni pregovori održana je u junu 2012. godine, te su u periodu od 2012. do 2020, otvorena sva pregovaračka poglavlja, ali i da su samo tri privremeno zatvorena.
„Tokom mandata Evropske komisije 2014–2019, politika proširenja je faktički stavljena u drugi plan uz eksplicitnu najavu da neće biti novih proširenja tokom tog perioda, dok je ruska agresija na Ukrajinu 2022. ponovo vratila proširenje u fokus kao politički prioritet EU.To je i omogućilo Crnoj Gori da dodatno ubrza reforme i približi se članstvu, međutim ta šansa tada nije iskorišćena“, kaže se u analizi.
„Značajna prekretnica nastupa u junu 2024. godine, kada je dobijen pozitivan Izvještaj o ispunjenosti privremenih mjerila za oblast vladavine prava (IBAR). Time je otvoren put za ulazak u završnu fazu pregovora i zatvaranje pregovaračkih poglavlja“, dodaje se u analizi.
Ukazuje se da je aktuelna vlast obećala da ćemo članica postati do 2028. godine.
„I pored ovih optimističnih najava, iz evropskih institucija kontinuirano se naglašava potreba za održivim i na zaslugama zasnovanim rezultatima, posebno u oblasti vladavine prava“, dodaje se u analizi.
Ukazuje se i da je proces pregovora obilježen je i nedovoljnim nivoom transparentnosti, da zakonodavna dinamika u Skupštini Crne Gore nije dovoljno transparentna, niti se zakoni u završnici pregovora pripremaju na inkluzivan način.
“Završnu fazu pregovora prati i narativ Vlade koji kritičare procesa često predstavlja kao anti-EU orijentisane i nepatriotske. Ipak, među kritičarima su opozicione partije, organizacije civilnog društva, mediji i građani koji izražavaju zabrinutost zbog kvaliteta i efekata temeljnih reformi koje država sprovodi na putu ka EU”, navodi se u analizi i dodaje da se da ostaje otoreno pitanje modela članstva nakon poruka o mogućem članstvu bez prava glasa ili veta.
“U svakom slučaju, ključni faktor na koji Crna Gora može i mora direktno uticati jeste vjerodostojnost i kredibilitet samog procesa integracije. Samo kroz suštinske, dosljedne i održive reforme, kakve javnost s pravom očekuje, može se ostvariti puni transformativni potencijal evropskih integracija. Upravo tu se nalazi i ona važna linija koju već neko vrijeme ne uspijevamo odlučno preći, ali koja ostaje dostižna. Njen prelazak ne bi uticao samo na dinamiku pregovora, već i na sami kvalitet budućeg članstva Crne Gore u Evropskoj uniji” zaključuje se u analizi.
Cjelokupnu analizu pogledajte OVDJE.