Četvrti izvještaj Državne revizorske institucije (DRI) o praćenju preporuka datih Ministarstvu zdravlja za Integralni zdravstveni informacioni sistem (IZIS) - u segmentu zakazivanja pregleda i prenosa medicinske dokumentacije - otkriva ključne sistemske slabosti u koordinaciji unutar zdravstvenog sistema Crne Gore.

Najznačajniji nalaz ove realizacije preporuka je izostanak stvarnog napretka u dugom vremenskom periodu. Konačni izvještaj o reviziji usvojen je još 7. septembra 2023. godine. Od tada su prošla četiri ciklusa izvještavanja (Izvještaji I, II, III i IV).

Za ključne preporuke (IT1 i IT2), status je nepromijenjen kroz gotovo sve izvještajne periode. Ministarstvo zdravlja pokazuje hroničnu nesposobnost da ove procese dovede do faze "potpuno realizovano".

Kolegijum DRI ponovo produžava rok za dostavljanje novog (V) izvještaja do 31. decembra 2026. godine. To znači da će proces otklanjanja uočenih nepravilnosti u informacionom sistemu trajati preko 3 godine od osnovne revizije, što je neprihvatljivo za sistem od kojeg direktno zavisi liječenje građana.

Preporuka IT1 se odnosi na analizu i uklanjanje ograničenja i zabrana zakazivanja pregleda u Kliničkom centru Crne Gore (KCCG) od strane izabranih doktora na primarnom nivou.

Iz obrazloženja Ministarstva se vidi da su njihove aktivnosti primarno bile "održavanje sastanaka" i "iniciranje unapređenja". Birokratska aktivnost (razmjena mejlova i sastančenje) zamijenjena je za suštinski napredak.

Izvještaj eksplicitno priznaje da izabrani ljekar prilikom zakazivanja (posebno prvih pregleda) nema uvid u ime i prezime ljekara specijaliste u KCCG kod kojeg šalje pacijenta. Ovo uzrokuje masovni nedolazak pacijenata jer se gubi kontinuitet liječenja (pacijent želi kod istog ljekara koji mu vodi bolest). Nedopustivo je da informacioni sistem u 2026. godini skriva ime ljekara koji pruža uslugu.

Ministarstvo se oslanja na tehnička rješenja eksterne firme ("Heliant"), dok je problem suštinski upravljačke i organizacione prirode između Fonda za zdravstveno osiguranje (FZO), KCCG i Ministarstva.

Preporuka IT2 se odnosi na prenos otpusnih listi i izvještaja ljekara specijalista iz KCCG u informacioni sistem primarne zdravstvene zaštite (izabranim doktorima).

Ministarstvo zdravlja je u svom IV izvještaju tvrdilo da je ova preporuka "realizovana" (R). Međutim, državni revizori su detaljnom provjerom utvrdili da je status zapravo "djelimično realizovana" (DR). Ovo ukazuje na nedostatak unutrašnje kontrole u Ministarstvu ili svjestan pokušaj da se netačnim izvještavanjem zatvori ova preporuka pred DRI.

Sistem ne prepoznaje prenos jer "doktor sa faksimilom ne postoji u šifrarniku". Objašnjenje da se šifrarnik ažurira jednom dnevno, ali da "ručni unosi" prave greške, otkriva poražavajući nivo neusklađenosti baza podataka između KCCG i FZO.

Ako ljekar u KCCG nema ispravno unesen faksimil u sistemu, njegov specijalistički izvještaj nikada neće stići do izabranog doktora. Poruka da "osiguranik ne postoji u bazi" se paušalno pravda time da se "najvjerovatnije radi o stranom državljaninu", pri čemu("Heliant") prebacuje odgovornost na softver Fonda (FZO) tvrdeći da ne može dati preciznije tumačenje. To znači da institucije ne kontrolišu sopstveni sistem, već zavise od tumačenja privatnih IT kompanija.

Sve dok je ovaj prenos neuspješan, pacijenti moraju fizički da nose papirne izvještaje i otpusne liste od KCCG do svog doma zdravlja, čime se u potpunosti obesmišljava koncept "Integralnog" zdravstvenog informacionog sistema (IZIS).

Pohvalno je što su državni revizoriodbili ocjenu Ministarstva da je preporuka IT2 realizovana. Detaljnim uvidom u statističke izvještaje i Excel tabele prepoznate su greške u prenosu podataka koje je Ministarstvo pokušalo da ignoriše.

Iako DRI radi svoj posao u skladu sa ovlašćenjima, konstantno ponavljanje zaključaka "nastaviti sa praćenjem" bez pokretanja drugih mehanizama odgovornosti (npr. obavještavanje Vlade ili Skupštine o hroničnom zastoju u Ministarstvu zdravlja) omogućava subjektu revizije komfornu poziciju u kojoj se rokovi mogu rastezati unedogled.

Izvještaj ogoljava institucionalni rascjep u crnogorskom zdravstvu. Tri ključne tačke - Ministarstvo zdravlja (kao regulator), FZO (kao finansijer i vlasnik baze osiguranika) i KCCG (kao najveći pružalac usluga) - nijesu u stanju da sinhronizuju baze podataka i natjeraju privatne ITda sistem profunkcioniše.

Dok se Ministarstvo zdravlja brani "razmjenom mejlova" (što navodi kao dokaz u prilogu), sistem i dalje pati od bazičnih grešaka: ljekari opšte prakse ne znaju kod kog specijaliste zakazuju pregled, a elektronski karton pacijenta je poluprazan jer se otpusne liste gube u sistemskim greškama nepovezanih šifrarnika.

(Autor je nekadašnji predsjedavajući Senatom DRI Crne Gore)