Centar za građansko obrazovanje (CGO) ukazuje da netransparentnost u trošenju studentskog novca na Univerzitetu Crne Gore (UCG) nije ograničena samo na nivou Rektorata i Studentskog parlamenta UCG-a (SPUCG), već da je ista praksa prisutna i na organizacionim jedinicima UCG-a.

Kako navode iz CGO-a, fakulteti godinama izdvajaju značajna sredstva studentskim vijećima i organizacijama, uglavnom bez ikakvog sistema kontrole i naknadne provjere načina na koji se taj novac troši.

“Prema podacima koje su fakulteti UCG-a dostavili CGO-u, shodno Zakonu o slobodnom pristupu informacijama, 15 fakulteta i akademija je od 2020. do danas izdvojilo ukupno preko 670.000 eura za finansiranje studentskih vijeća, organizacija i pojedinačnih studentskih aktivnosti. Riječ je o sredstvima koja se izdvajaju pored više od 1,35 miliona eura koliko je u istom periodu dobio SPUCG, čime ukupan iznos javnog novca usmjerenog studentskim tijelima u okviru UCG-a prelazi dva miliona eura”, ističe se u saopštenju.

Najveći iznos izdvojio je kako dodaju, Pravni fakultet – oko 177.000 eura, a slijedi Ekonomski fakultet – preko 86.000 eura, zatim Elektrotehnički oko 80.000 eura, Mašinski oko 74.000 eura, Arhitektonski i Filološki fakultet po oko 40.000 eura, dok su Fakultet političkih nauka, Građevinski, Biotehnički i Fakultet za turizam i hotelijerstvo izdvojili su pojedinčno od 24.000 do 35.000 eura.

“Najmanja izdvajanja, u rasponu od oko 7.000 do 16.000 eura, evidentirana su na Fakultetu za sport i fizičko vaspitanje, Muzičkoj akademiji, Metalurško-tehnološkom i Medicinskom fakultetu”, piše u saopštenju.

Dodaju da velika većina fakulteta sredstva isplaćuje na osnovu pojedinačnih molbi i zahtjeva studentskih organizacija, bez obaveze da te organizacije naknadno dostave dokaze o tome kako su sredstva utrošena.

“U dostavljenoj dokumentaciji, fakulteti često navode da nijesu u posjedu naknadnih izvještaja ili druge dokumentacije o utrošku sredstava, što potvrđuje da sistem kontrole nakon isplate uglavnom nije uspostavljen”, navodi se u saopštenju.

Dodatno, kažu oni, postoje i primjeri slabljenja kontrolnih mehanizama tokom vremena.

“Ekonomski fakultet je do 2023. godine od studentskih organizacija tražio detaljne izvještaje o realizovanim aktivnostima, uključujući opis troškova i obavezu objavljivanja najava i izvještaja o svakoj aktivnosti na sajtu fakulteta. Međutim, od 2024. godine ta praksa je značajno ublažena, pa izvještavanje više nije ni približno detaljno kao ranije”, poručuje se u saopštenju.

Ističu da ipak, ima i pozitivnih primjera koji pokazuju da je sistem kontrole moguće uspostaviti i unutar postojećeg pravnog okvira.

“Muzička akademija je jedna od rijetkih organizacionih jedinica UCG-a koja prikuplja račune, potpisane spiskove učesnika sa iznosima koje su primili, kao i izvještaje o realizovanim aktivnostima, kojima se dokazuje stvarni utrošak isplaćenih sredstava. Na taj način moguće je pratiti stvarni utrošak sredstava i obezbijediti da se za svaki euro može utvrditi na šta je konkretno potrošen. Postoje i određeni elementi dobre prakse na drugim fakultetima, ali ni na jednom od njih sistem finansijske kontrole nije u potpunosti zaokružen. Praksa je nedosljedna i prepuštena dobroj volji uprava, umjesto da bude sistemski uređena i obavezujuća na nivou UCG-a”, stoji u saopštenju.

Posljedica je da se, kako dodaju, za većinu sredstava koja se prenose studentskim organizacijama ne može utvrditi da li su, i u kojoj mjeri, utrošena u svrhe za koje su dodijeljena.

U saopštenju se navodi da odsustvo sistemske kontrole trošenja studentskih sredstava na većini fakulteta UCG-a, koje traje godinama i kroz različite uprave i generacije studentskih predstavnika, sve više ukazuje na postojanje modela koji pogoduje određenim interesnim krugovima, a ne javnom interesu. Dodaju da najveću cijenu tog plaćaju upravo studenti, u čije ime se sredstva formalno izdvajaju, a koji nemaju mogućnost da utvrde kako se taj novac zaista troši.

“Možda su uzroci ovog povezani sa načinom na koji se biraju studentski predstavnici. Tamo gdje se izborni procesi sprovode netransparentno, bez javne najave i jasnih rokova, uz favorizovanje unaprijed poznatih ili „podobnih“ kandidata, izostanak finansijske kontrole nije više tehnički propust, već dio sistema u kojem se isti krug ljudi bira, finansira i sam sebe kontroliše, bez stvarne odgovornosti prema studentskoj zajednici. CGO je već ukazivao na ovakve obrasce u radu pojedinih studentskih struktura UCG-a, a najsvježiji primjer je upravo proces izbora studenta povjerenika na Fakultetu političkih nauka”, naglašava se u saopštenju.

CGO poziva rukovodstva svih organizacionih jedinica UCG-a da uspostave jasne i obavezujuće mehanizme kontrole trošenja sredstava koja se prenose studentskim organizacijama.

“Ti mehanizmi treba da podrazumijevaju standardizovanu formu zahtjeva sa preciznim opisom aktivnosti, planiranih troškova i očekivanih rezultata, kao i obavezu dostavljanja računa, faktura i izvještaja o o realizaciji aktivnosti i utrošenim sredstvima kao uslov za dalje isplate. Takođe, podaci o dodijeljenim i utrošenim sredstvima moraju biti javno dostupni i redovno objavljivani, kako bi studenti i zainteresovana javnost imali uvid u način trošenja novca koji se izdvaja u njihovo ime”, zaključuje se u saopštenju.