Predstavnici Crnogorskog društva nezavisnih književnika učestvovali su na Godišnjoj skupštini Evropskog savjeta pisaca (European Writers’ Council), koja je održana od 12. do 14. juna u Briselu, u Evropskoj kući autora Maison européenne des Autrices et des Auteurs.

Ovogodišnji program EWC-a okupio je predstavnike evropskih udruženja pisaca i prevodilaca, a bio je posvećen položaju pisca kao kritične infrastrukture savremenog društva, zaštiti autorskih i profesionalnih prava, ekonomskom položaju autora, kolektivnom ostvarivanju prava, izazovima vještačke inteligencije i novim modelima evropske kulturne politike.

Posebno značajno za Crnogorsko društvo nezavisnih književnika bilo je učešće u programu Burning Issues Forum, u okviru kojeg je predsjednica CDNK Dragana Tripković održala uvodno izlaganje u sesiji pod nazivom: „Strukturna marginalizacija pisaca na malim književnim tržištima: kako kulturne politike mogu obezbijediti jednake ekonomske uslove?”

Sesiju je moderirao Saulius Vasiliauskas, član Upravnog odbora EWC-a, a u diskusiji su učestvovali predstavnici iz 11 zainteresovanih zemalja, koji su razmjenjivali iskustva o položaju pisaca u Evropi danas, posebno u malim književnim i jezičkim sredinama. U okviru programa učestvovali su članovi upravnog odbora CDNK Vasko Raičević i Sead Šabotić.

U uvodnom izlaganju, Tripković je ukazala na to da su mala književna tržišta posebno osjetljiva na nestabilne, netransparentne i nedovoljno razvijene kulturne politike.

„U malim sistemima kulturna politika nije pozadina. Ona je operativni sistem”, istakla je Tripković, naglašavajući da jedna javna podrška, jedan konkurs, jedna izdavačka subvencija ili jedan institucionalni poziv u malim sredinama mogu dugoročno određivati vidljivost, prihod, reputaciju i pristup autora.

Ona je navela da problem nije samo u nedostatku novca, već i u nedostatku strukture, transparentnih podataka i predvidljivih procedura.

„U Crnoj Gori književnost se formalno podržava kroz javne konkurse i institucionalne programe. Međutim, sektoru i dalje nedostaje jasan i stabilan okvir: ne postoji sveobuhvatno istraživanje književnog polja, niti pouzdano mapiranje toga ko dobija javna sredstva, po kojim kriterijumima, sa kakvim rezultatima i sa kakvim dugoročnim učinkom”, navela je Tripković.

U izlaganju je posebno istaknuto da nejasne procedure u malim sredinama otvaraju prostor za prelivanje političkih i privatnih interesa u književno polje, čime se narušava povjerenje u javne kulturne politike.

Predsjednica CDNK naglasila je da Crnogorsko društvo nezavisnih književnika, kao profesionalno udruženje, ne može zamijeniti infrastrukturu koju država nije izgradila, niti se od udruženja može očekivati da iznova, od slučaja do slučaja, vode borbu protiv diskrecionih odluka bez sistemske podrške.

U okviru diskusije, CDNK je otvorio pitanja nezavisnog mapiranja književnog sektora, transparentnosti javnog finansiranja, redovnih institucionalnih konsultacija sa udruženjima pisaca, uvođenja minimalnih profesionalnih honorara za književna čitanja, panele, radionice, rad u žirijima i javne nastupe, kao i potrebu za evropskim smjernicama za mala književna tržišta i zemlje kandidatkinje za članstvo u Evropskoj uniji.

Posebno je naglašeno da Crna Gora još nema dovoljno razvijene i djelotvorne mehanizme koji bi sekundarno korišćenje književnih djela učinili vidljivim, mjerljivim i pravično plaćenim za autore, naročito u oblastima javnog pozajmljivanja, obrazovne upotrebe, digitalne reprodukcije i drugih oblika korišćenja književnog rada izvan osnovnog objavljivanja.

„Ako je pisac kritična infrastruktura, onda i sistemi oko pisaca moraju postati infrastruktura. U suprotnom ćemo nastaviti da književnost slavimo simbolički, dok pisce ostavljamo strukturno nezaštićene”, istakla je Tripković.

Tokom sesije CDNK je dobio važne preporuke i modele djelovanja za budući rad, posebno u pogledu izrade analiza književnog sektora, zagovaranja jasnijih kriterijuma javnog finansiranja, razvoja modela minimalnih honorara, jačanja profesionalnih udruženja i uspostavljanja komunikacije sa evropskim organizacijama koje imaju razvijene mehanizme zaštite autorskih i ekonomskih prava pisaca.

Generalna sekrtetarka CDNK Ivana Vojvodić učestvovala je u radu Godišnje skupštine EWC-a, uključujući glasanje o izboru predsjednika Evropskog savjeta pisaca i jednog člana Upravnog odbora, kao i druge statutarne i organizacione tačke od značaja za rad ove evropske federacije.

Za predsjednika Izvršnog odbora Evropskog savjeta pisaca za period 2026–2027. izabran katalonski pisac i prevodilac Sebastià Portell, dok je za redovnog člana Izvršnog odbora izabran Saulius Vasiliauskas, litvanski književni naučnik, pisac i urednik časopisa „Vilnius Review”.

Iz Crnogorskog društva nezavisnih književnika ocjenili su da je učešće na ovogodišnjoj Godišnjoj skupštini EWC-a od posebnog značaja za međunarodnu vidljivost crnogorskih pisaca i za dalje oblikovanje javnih politika u oblasti književnosti u Crnoj Gori.

“CDNK će, polazeći od iskustava i preporuka razmijenjenih u Briselu, u narednom periodu nastaviti da zagovara transparentnije, pravednije i održivije uslove za rad pisaca, uz snažnije povezivanje crnogorskog književnog prostora sa evropskim profesionalnim standardima”, naveli su u saopštenju.