Tokom prethodnih mjeseci, Centar za građansko obrazovanje (CGO) u više navrata je ukazivao na netransparentnost u raspolaganju javnim novcem koji se na Univerzitetu Crne Gore (UCG) izdvaja za studentske organizacije, podsjećaju iz ove nevladine organizacije. 

Od izostanka odgovora o utrošku više od dva miliona eura do nedosljednosti Studentskog parlamenta UCG-a (SPUCG), koji, kažu iz CGO-a, evropske standarde transparentnosti traži od drugih, ali ih ne primjenjuje na sopstveno poslovanje. 

„Nalazi tih istraživanja, uz komparativni pregled sa praksama u regionu I EU, kao i preporuke za unapređenje postojećeg sistema, objedinjeni su u CGO analizi „Autonomija bez odgovornosti - javni novac, studentske organizacije i izostanak finansijskog nadzora na Univerzitetu Crne Gore”, autorke Jovane Radulović“, saopštili su iz ove nevladine organizacije.

Analiza, navode oni, ukazuje da problem nije u nesavjesnosti pojedinaca niti u radu jedne uprave, već u činjenici da sistem nikada nije bio postavljen tako da omogući stvarnu kontrolu načina na koji se troši studentski novac. 

„Indikativno je da to nije promijenjeno ni posljednjih godina kada su vlast na UCG preuzeli oni koji su bliski novim vlastima na nacionalnom nivou“, kazali su iz CGO-a.

Ističu kako su udentifikovana tri ključna nedostatka.

„Ne postoji obavezna nezavisna revizija, ne postoji obaveza objavljivanja detaljnih finansijskih izvještaja, a raspodjela sredstava i kontrola njihovog trošenja povjerene su istim tijelima, bez ijednog nezavisnog nadzornog mehanizma“, naglasili su iz ove nevladine organizacije.

Upozoravaju kako posljedica takvog modela jeste ozbiljna strukturna ranjivost sistema. 

„Za najveći dio od preko dva miliona eura javnih sredstava, koliko je od 2020. do 2025. godine usmjereno studentskim tijelima na UCG-u, nije moguće utvrditi da li su sredstva utrošena za namjene za koje su dodijeljena, jer kontrola zavisi od dobre volje, a ne od jasnih i obavezujućih pravila“, ukazuju iz CGO-a.

Analiza, kažu, dodatno pokazuje da isti obrazac opstaje godinama, bez obzira na promjene uprava Univerziteta ili generacija studentskih predstavnika.

„CGO ne dovodi u pitanje autonomiju studentskih organizacija, koja je preduslov demokratskog univerzitetskog života. Međutim, autonomija ne može biti izgovor za izostanak odgovornosti, a transparentnost i odgovornost treba da budu sastavni dio njenog legitimiteta“, ističu iz CGO-a.

Kažu da to potvrđuju i analizirana iskustva iz regiona (Srbije), kao i iz Evropske unije (Slovenije, Austrije, Njemačke i Hrvatske), gdje, kako navode, studentske organizacije uživaju visok stepen autonomije, ali podliježu nezavisnoj reviziji, spoljnjem nadzoru i jasnim pravilima finansijskog izvještavanja. 

„Crna Gora ostaje tu negativan izuzetak, a opravdano se postavlja pitanje da li je takvo stanje rezultat institucionalnog nemara ili svjesnog održavanja sistema u kojem odsustvo kontrole pogoduje upravo onima koji raspolažu javnim novcem“, ističu iz CGO-a.

Navode kako posebnu vrijednost analize predstavljaju konkretne i primjenjive preporuke koje, kažu, omogućavaju unapređenje sistema bez čekanja na dugotrajne zakonske izmjene.

„Kao prioritet, CGO predlaže da Upravni odbor UCG-a usvoji Pravilnik o finansiranju studentskih tijela, kojim bi svaka isplata sredstava bila uslovljena dostavljanjem godišnjeg plana aktivnosti i detaljnog finansijskog plana, dok bi naredne tranše zavisile od dostavljanja izvještaja o utrošku sredstava po pojedinačnim stavkama. Time bi se prvi put uspostavio jasan trag novca i omogućila provjera da li su sredstva korišćena za namjene za koje su odobrena. Takvo rješenje već ima uporište u važećem Statutu UCG-a, ne zahtijeva izmjene zakona niti saglasnost SPUCG-a, a obuhvatilo bi i studentska vijeća kojima je u posmatranom periodu prenešeno oko 700.000 eura javnih sredstava“, saopštili su iz ove nevladine organizacije.

Takođe, SPUCG-u se preporučuju da propiše obavezno i detaljno javno finansijsko izvještavanje, razdvoji odlučivanje o raspodjeli sredstava od nadzora nad njihovim trošenjem i uskladi sopstvenu praksu sa standardima koje zastupa kao punopravni član Evropske studentske unije (ESU). 

„To podrazumijeva i izmjene Statuta kojima bi se uvela obaveza objavljivanja detaljnih godišnjih finansijskih izvještaja sa pregledom prihoda i rashoda po pojedinačnim stavkama, korisnicima i namjeni sredstava, kao i uspostavljanje mehanizama koji bi spriječili da ista tijela istovremeno odlučuju o raspodjeli sredstava i kontrolišu sopstvene odluke“, objašnjavaju iz oni. 

Kao dugoročno sistemsko rješenje, CGO predlaže donošenje posebnog Zakona o studentskom organizovanju, kojim bi se uredili status studentskih organizacija, izvori njihovog finansiranja, obavezno javno finansijsko izvještavanje, nezavisni nadzor i odgovornost za nenamjensko ili netransparentno trošenje sredstava. 

„Takav zakon već postoji u pojedinim državama regiona i Evropske unije i predstavljao bi važan korak ka uspostavljanju sistema u kojem studentska autonomija i odgovornost idu zajedno, a ne jedna na račun druge“, istakli su iz ove nevladine organizacije.

CGO je pozvalo rukovodstvo UCG-a i SPUCG da ove preporuke ozbiljno razmotre i usvoje, kako bi pokazali da javni novac namijenjen studentima podliježe istim principima odgovornosti, transparentnosti i kontrole kao i svaki drugi javni novac. 

„Analiza sa preporukama biće dostavljena Upravnom odboru UCG-a, rektoru, Službi za unutrašnju reviziju, Studentskom parlamentu UCG-a i drugim nadležnim institucijama“, zaključuje se u saopštenju ove nevladine organizacije.