Povodom prekršajnih postupaka koje je Uprava policije pokrenula protiv građana zbog učešća na protestu održanom 8. jula 2025. godine u Podgorici, građanska inicijativa Stega danas je izrazila ozbiljnu zabrinutost zbog, kako su naveli, načina na koji se ovi postupci vode i zbog sve očiglednijih pokazatelja da se radi o organizovanoj i sistemskoj represiji prema građanima koji su koristili Ustavom i međunarodnim pravom garantovana prava.

“Prema dostupnim informacijama, policija je po gotovo identičnom obrascu procesuirala najmanje 35 građana, koristeći međusobno slične, a u pojedinim slučajevima gotovo istovjetne činjenične opise navodnih prekršaja.U međuvremenu se među procesuiranim licima našao i glumac Lazar Dragojević, kome je za 15. jun zakazano ročište a koji pritom uopšte nije bio prisutan na predmetnom protestu na Gorici, već je imao zakazanu probu za svoju pozorišnu predstavu”, ukazuju iz Stege. 

Zato se, kako dodaju, postavlja se pitanje na koji način su utvrđivani identiteti navodnih učinilaca i koliko su pouzdani navodi sadržani u ostalim zahtjevima za pokretanje prekršajnih postupaka.

“Posebnu zabrinutost izaziva način na koji su, prema iskazima pojedinih policijskih službenika datim pred sudom, vršene identifikacije navodnih učinilaca. Naime, policijski službenici su u pojedinim predmetima naveli da su identifikaciju građana vršili pregledom video-snimaka, dok su lične podatke određenog broja lica pribavljali na osnovu podataka iz zdravstvenih ustanova, odnosno od građana koji su nakon događaja zatražili medicinsku pomoć u Urgentnom centru”, navode iz Stege.

Takvi navodi, kako kažu, otvaraju ozbiljna pitanja o kriterijumima na osnovu kojih su birana lica protiv kojih će biti pokrenuti prekršajni postupci.

“Ukoliko su identiteti građana utvrđivani upravo među onima koji su nakon intervencije policije zatražili ljekarsku pomoć, proizilazi osnovana sumnja da su se među prioritetno procesuiranim licima našli upravo građani koji su tokom postupanja policije pretrpjeli posljedice upotrebe sredstava prinude, uključujući i tzv. biber sprej. Umjesto da se utvrđuje odgovornost za eventualnu nezakonitu upotrebu sile prema građanima, stiče se utisak da su upravo oni koji su zatražili medicinsku pomoć postali predmet prekršajnog gonjenja”, ukazuju iz Stege.

Takve okolnosti, kako naglašavaju, dodatno pojačavaju potrebu za nezavisnim i transparentnim ispitivanjem zakonitosti postupanja policije, kao i razloga zbog kojih su baš određena lica postala predmet prekršajnih postupaka.

“Dodatnu zabrinutost izaziva činjenica da su samo dva ročišta održana u sudnicama dostupnim javnosti, nakon čega su se postupci nastavljali u malim kancelarijama u kojima faktički nije bilo moguće prisustvo zainteresovane javnosti. Time je ozbiljno doveden u pitanje princip javnosti postupka, koji predstavlja jedno od osnovnih jemstava pravičnog suđenja i zaštite od zloupotreba državne moći”, upozoravaju iz Stege.

Poručuju da javnost sudskog postupka nije privilegija već jedno od osnovnih sredstava kontrole zakonitosti rada državnih organa.

“Posebno je problematično i pitanje rokova za pokretanje postupaka. Policija je pokušala da opravda očigledno kašnjenje tvrdnjom da se rok za podnošenje zahtjeva računa od dana kada je tužilaštvo vratilo spise predmeta. Međutim, prema informacijama dostupnim odbrani u više predmeta, pojedini zahtjevi su podnošeni čak i nakon isteka više od 60 dana od dana vraćanja spisa iz tužilaštva, odnosno i do sedam mjeseci nakon samog događaja”, naglašavaju u saopštenju.

Kako dodaju, takvo postupanje dodatno potvrđuje potrebu da sudovi pažljivo ispitaju zakonitost svakog pojedinačnog zahtjeva i poštovanje zakonskih rokova koji postoje upravo radi zaštite građana od arbitrarnog gonjenja.

“Sve navedene okolnosti, odnosno masovno procesuiranje građana po gotovo identičnom modelu, pokretanje postupaka protiv lica koja nijesu ni učestvovala na protestu, identifikovanje građana preko medicinske dokumentacije nakon što su zatražili pomoć zbog posljedica policijskog postupanja, uskraćivanje pune javnosti suđenja i ignorisanje zakonskih rokova, stvaraju osnovanu sumnju da se ne radi o legitimnoj zaštiti javnog reda i mira, već o pokušaju zastrašivanja i obeshrabrivanja građana da javno izražavaju svoje političke stavove i učestvuju u mirnim okupljanjima”, ističu iz Stege.

Naglašavaju da pravo na slobodu izražavanja i pravo na mirno okupljanje predstavljaju temelje svakog demokratskog društva. 

“Državni organi imaju pravo i obavezu da štite javni red i bezbjednost, ali nemaju pravo da prekršajne i druge postupke koriste kao instrument pritiska na građane koji kritikuju njihove odluke ili izražavaju neslaganje sa politikama vlasti. Dodatno zabrinjava činjenica da se svi ovi postupci vode protiv građana koji su učestvovali u protestu organizovanom povodom odluke državnih organa o dodjeli Trinaestojulske nagrade, dakle u vezi sa pitanjem od nesumnjivog javnog interesa”, ukazuju iz Stege.

Podsjećaju da evropski standardi zaštite ljudskih prava jasno nalažu da politički govor i politički protest uživaju najviši stepen zaštite i da država mora pokazati poseban stepen tolerancije prema mirnim okupljanjima, čak i kada nijesu formalno prijavljena.

“Zato zahtijevamo da svi postupci budu vođeni uz puno poštovanje zakona, prava na odbranu i principa javnosti suđenja, da sudovi pažljivo i nepristrasno ispitaju zakonitost svakog pojedinačnog zahtjeva, da se javnosti omogući nesmetano praćenje ovih predmeta, kao i da nadležne institucije ispitaju navode o načinu identifikacije građana i zakonitosti postupanja policije tokom protesta 8. jula”, poručuju u saopštenju.

Demokratsko društvo, kako navode, ne mjeri se odnosom prema onima koji ćute, već odnosom prema onima koji se usude da javno govore. 

“Upravo zbog toga, svaki pokušaj da se građani zastraše zbog učešća na mirnim protestima mora biti predmet posebne pažnje javnosti i odlučnog građanskog otpora. STEGA poziva sve zainteresovane građane, organizacije civilnog društva, medije i institucije za zaštitu ljudskih prava da prate ove postupke i da insistiraju na poštovanju osnovnih principa vladavine prava, pravičnog suđenja i zaštite građanskih sloboda”, ističu u saopštenju.

Danas se, ukazuju, pred sudovima ne odlučuje samo o odgovornosti pojedinaca. 

“Odlučuje se i o tome da li će građani Crne Gore ubuduće moći slobodno da protestuju, da javno kritikuju vlast i da bez straha koriste prava koja im garantuju Ustav i međunarodne konvencije”, zaključeno je u saopštenju Stege.