Terugvallen op een handboek kon Robert Brovdi niet, toen hij vorig jaar commandant werd van de Oekraïense dronestrijdkrachten – ’s werelds eerste aparte krijgsmachtonderdeel voor ‘onbemande systemen’. Er waren geen precedenten; Brovdi had alleen een snel groeiend arsenaal aan drones in alle soorten en maten. En hij had op het slagveld ervaring opgedaan na de massale Russische inval in Oekraïne, in 2022. Hij verdedigde Kyiv, vocht daarna in Boetsja, en werd later ingezet aan de frontlinies in het zuiden van het land. Daar, in een loopgraaf in de regio Cherson, ontdekte hij al een paar maanden na de invasie dat drones hem kon helpen overleven. „We begrepen niet wie ons precies beschoten, dus we stuurden een hobbydrone de lucht in om de vijand te bespioneren.”

Net als zoveel Oekraïners onderging Robert Brovdi (50) in een paar jaar tijd een complete metamorfose. Vóór de Russen kwamen was hij als steenrijke graanhandelaar en verzamelaar van moderne kunst een graag geziene gast op internationale beurzen en veilingen. Ruim vier jaar later draagt hij een lange loopgravenbaard en is hij onder zijn codenaam ‘Magyar’ – een verwijzing naar zijn etnisch-Hongaarse achtergrond – wereldwijd bekend als het brein achter de succesvolle Oekraïense droneoorlog, die de Russische opmars dit jaar grotendeels tot stilstand heeft gebracht.

De elitetroepen die Brovdi sinds een jaar leidt zijn volgens zijn eigen statistieken verantwoordelijk voor de eliminatie van een derde van de 35.000 Russische soldaten die elke maand worden gedood of ernstig verwond in wat de kill zone is gaan heten, een niemandsland van zo’n 25 kilometer breed waar dronebestuurders op afstand elke beweging registreren – en genadeloos afstraffen. Brovdi zet bijna dagelijks videofilmpjes van de aanvallen online – ter inspiratie van de Oekraïense verdedigers, en ter afschrikking van de indringers. „Zelfs voor veel geld willen Russen niet meer naar de oorlog”, zegt hij.

„Mijn legeronderdeel omvat slechts 2,5 procent van het totale personeelsbestand van de krijgsmacht”, vertelt de commandant. „Maar het heeft nu al een enorme invloed op de oorlog. In één jaar tijd hebben we meer dan honderdduizend vijandelijke manschappen aangevallen, ruim 350.000 vijandelijke doelen, 25 procent van de vijandelijke olie-industrie, het militair‑industriële complex, de vijandelijke luchtverdediging en hun logistiek richting het front.”

Hoe verliep die snelle ontwikkeling van drones?

„We zien waarschijnlijk de snelste evolutie van een wapen ooit – het is revolutionair. Drones zijn binnen enkele jaren uitgegroeid tot het belangrijkste middel om de vijand te vernietigen en de frontlinie te beïnvloeden. Ze vervangen tanks, mitrailleurs, bommenwerpers, maar ook logistieke medewerkers en genisten. Drones zijn niet zo snel als een ballistische raket, maar met grote hoeveelheden boezemen ze angst in, en ze veroorzaken grote schade. Nu overbruggen ze afstanden tot tweeduizend kilometer, maar we krijgen heel snel een doorbraak naar nóg grotere afstanden.”

Hoe hebben drones moderne oorlogvoering veranderd?

„Het belangrijkste element van de doctrine van onbemande oorlogvoering is dat er geen menselijke aanwezigheid meer is vereist, waardoor de risico’s voor onze militairen omlaag gaan. Je staat niet langer direct in contact met de vijand.”

„Over langere afstanden kunnen we de gevechtsmogelijkheden van de vijand verminderen. We verstoren hun logistiek, zoals de militaire transporten naar de Krim. Tot driehonderd kilometer achter het front is de kans inmiddels zeer klein dat een Russische militaire truck zijn bestemming bereikt. Dat leidt tot een brandstofcrisis op sommige plaatsen, zowel in Rusland als in de tijdelijk bezette gebieden. En dat heeft weer directe invloed op de situatie aan het front. Verder staan er bijna elke dag raffinaderijen van de vijand in brand door onze aanvallen met langeafstandsdrones. Die aanvallen op oliedepots, brandstoftreinen en tankwagens hebben twee functies: ze verzwakken de gevechtscapaciteit van de vijand en ze verminderen de inkomsten voor hun oorlogseconomie.”

Rusland valt al jaren Oekraïense burgers aan. Komt u nooit in de verleiding om terug te slaan tegen civiele doelen in Moskou of Sint-Petersburg? 

„Er is geen plaats voor emoties. Het ligt niet in onze aard om de burgerbevolking van een agressor te doden. Dit zijn mensen die geen wapens opnemen — het zijn ouderen, kinderen. Dat neemt niet weg dat onze aanvallen de morele en psychologische toestand van de bevolking beïnvloeden. Dit is ook een vorm van hybride-oorlog: onder lokale elites, die worden geconfronteerd met alle beperkingen die zich in vijf jaar hebben opgestapeld, groeit de haat jegens de autoriteiten die dit allemaal hebben veroorzaakt. En dat is die oude man in de bunker, die achter dertig luchtverdedigingssystemen zit en steeds weer rechtvaardigingen bedenkt om nieuwe delen van Oekraïne te veroveren. Zijn enige doel is ons als natie te vernietigen.”

„Geen enkele doorsnee-Rus is geïnteresseerd in de stad Slovjansk of een gehucht als Oedatsjne in de regio Donetsk – wat daar nog van over is. Ze kunnen het niet eens op de kaart vinden. Maar ze volgen hun Parteigenosse en steunen zijn daden, gehypnotiseerd door de noodzaak om ‘iets Russisch te beschermen’, om ‘alle Russische landen bijeen te brengen’, zoals ze al zo vaak hebben geprobeerd in het verleden. En elke keer — eens in de vijftig tot honderd jaar — krijgen ze een zware dreun. Poetin moet beseffen dat dit de eerste oorlog is waarin Oekraïners niet aan de zijde van Rusland vechten, zoals in de oorlog tegen het fascisme. Ze vechten voor zichzelf en zijn in staat die bende een pak slaag te geven dat ze zich nog jaren zullen heugen.”

Heeft u nog contact met Russische bekenden van vroeger?

„God verhoede, ik ben een etnische Hongaar uit het meest westelijke deel van Oekraïne. Wij richtten ons naar het westen, niet naar het oosten. Ik heb geen Russische bekenden. Ik ben ooit, in de Sovjettijd, met school op het Rode Plein geweest. Wat mij verbaasde was het opgeblazen beeld van de macht de Sovjet-Unie. Verdomme, het is zo klein, op tv leek het eindeloos groot. Ik weet wel hoeveel dode soldaten erop passen of hoeveel verminkten er in een mars overheen kunnen lopen. We hebben eens uitgerekend dat onze drone-eenheden vijftien Rode Pleinen kunnen vullen met lichamen, of twintig gekoelde treinen met een totale lengte van 24 kilometer, langer dan de ringweg om het centrum van Moskou. Elke derde Rus die de grens oversteekt wordt gedood door onze drones.”

Oekraïne werkt nauw samen met Nederland op het gebied van drones. Wat heeft dat opgeleverd?

„Nederland reageerde als eerste op onze speciale behoefte aan drones en heeft onze voorraad gefinancierd. Dat is voor ons van doorslaggevend belang. In feite is elke FPV [First Person View] drone die wij in 2025 en 2026 inzetten gefinancierd door het Nederlandse volk. Daarvoor zijn wij zeer dankbaar. Het is het belangrijkste instrument van deze oorlog. Met onze kennis en praktijkervaring bieden wij Nederland alle mogelijk hulp bij het opbouwen van eigen onbemande systemen.” 

Beschermingswal en proeftuin

U heeft in interviews gezegd dat Europa militaire steun aan Oekraïne niet moet zien als een offer, maar als investering in de eigen veiligheid. 

„Elke dollar die de bondgenoten van Oekraïne besteden aan onze drone-eenheden wordt omgezet in meer dan honderd dollar aan schade aan militaire doelen van de vijand. Dat is de beste wisselkoers ter wereld. Wij houden de agressor al bijna vijf jaar in toom en zijn feitelijk een Chinese Muur voor de NAVO. De vijand beloofde ‘Kyiv in drie dagen in te nemen’. Als de vijand in 2022 was opgerukt naar de westgrens van Oekraïne, de NAVO-grens, had alles er volledig anders uit gezien. Wij zijn tegelijkertijd een beschermingswal en een proeftuin voor moderne oorlogvoering, we produceren oplossingen die doorlopend worden gemoderniseerd om bij veranderende omstandigheden effectief te blijven.”

„Onze ervaring is geen loze kreet. Het wordt bevestigd door ons beleid om kennis te verspreiden onder partnerlanden, als eerste degenen die ons vandaag financieel ondersteunen. U geeft ons een wapen, onze strijders verzwakken de vijand, en wij delen onze ervaring en expertise met u. Daarna leert u hoe u uw land kunt verdedigen en de agressor kunt afschrikken. Dit is geen humanitaire hulp, dit is een investering in de veiligheid.”

Steeds meer drones maken gebruik van AI. Baart u dat zorgen?

„Kijk, dat is een gepasseerd station. Dit klinkt misschien overdreven, maar de moderne drone is de pest van het derde millennium. Een drone is geen puur militair instrument, hij bestaat uit componenten die overal verkrijgbaar zijn. Explosieven kunnen worden gemaakt van huishoudelijke ingrediënten die in veel winkels worden verkocht.”

„Voeg daar kunstmatige intelligentie aan toe; de mensheid heeft AI feitelijk al in een ongecontroleerd universum losgelaten. Het afgelopen jaar heeft AI zich zo intensief ontwikkeld dat het in veel opzichten al slimmer is dan mensen — misschien niet het collectieve menselijke verstand, maar zeker het individuele. Het plant, berekent en genereert informatie sneller dan het menselijk brein ooit zal kunnen. En we weten niet wanneer AI de beslissing zal nemen zich te ontdoen van de menselijke aanwezigheid op aarde, en op welke manier het dit wil realiseren. Dat kunnen we niet meer controleren.
We kunnen van de drone ook niet meer een louter militair instrument maken. Kinderen hebben ze, ze worden gebruikt voor het besproeien van velden, of voor het maken van video-opnames. Als wapen zijn ze niet alleen beschikbaar voor het goede leger, maar ook voor het foute. Ook voor vandalen of terroristen. En dankzij AI en herkenningssystemen kunnen ze autonoom vliegen.”

„Ik maak me echt zorgen over toekomstige generaties. Want gezien de snelle ontwikkeling van AI gaat dit zich gedurende ons leven voltrekken. Ik kan landen geen algemeen advies geven, want AI stop je niet meer terug in de fles. Iedereen die internet gebruikt, maakt AI slimmer en beter in staat zelfstandige beslissingen te nemen. En als het moment daar is — deze donderdag, of over een jaar — dat AI beslissingen neemt die niet in het belang zijn van de mensheid, dan is dat een point of no return.”